Το Δίκτυο Νομαδική Αρχιτεκτονική δηλώνει τη συμμετοχή του στο Love Difference Pastries με το project «πίτα, μετασχηματιζόμενο γλυκό» συνεισφέροντας σε ένα διαπολιτισμικό διάλογο στην ευρύτερη περιοχή της Μεσόγειου. Η φιλοξενία και η ανταλλαγή είναι δύο έννοιες που αναδεικνύονται μέσα από αυτό το project και ταυτόχρονα το καθορίζουν.
Το Δίκτυο έχει ήδη πραγματοποιήσει στο παρελθόν projects στις οποίες η τροφή αποτελούσε στοιχείο των δράσεων. Είτε σαν μια συμπληρωματική ενέργεια είτε ως δομικό στοιχείο του concept το φαγητό έχει αποδειχτεί ως άμεσος τρόπος επικοινωνίας με τους εμπλεκόμενους σε κάθε project. Ειδικά το γλυκό, που θα έλεγε κανείς ότι ξεφεύγει από την καθαυτή διατροφική ανάγκη, αποτελώντας αυτό το «κάτι παραπάνω» διαμορφώνει πολιτισμικές σχέσεις είτε ως επιδόρπιο, είτε ως κέρασμα, είτε ως μια αφιλοκερδής ανταλλαγή.
1.Στο πρόγραμμα «Δράση και Χώρος» στη Σίφνο, νησί των Κυκλάδων, την τελευταία ημέρα παρουσίασης του υλικού, στην κεντρική πλατεία του οικισμού του Κάστρου γίνεται η πρόσκληση των κατοίκων στους οποίους προσφέρεται ένα είδος πίτας «η μπουγάτσα της τεμπέλας». (Καλοκαίρι 2005)
2. Στις 21 Ιουνίου, ημέρα της Μουσικής, στην περιοχή της Αθήνας Γκαζοχώρι το Δίκτυο Νομαδική Αρχιτεκτονική πραγματοποιεί δράση στην κεντρική πλατεία, όπου κάτοικοι της περιοχής παίζουν μουσική. Η μουσική αποτελεί την γλώσσα μέσα από την οποία εκφράζονται οι τουρκόφωνοι μουσουλμάνοι που κυρίως κατοικούν στην περιοχή. Το Δίκτυο προσφέρει μεζέδες στην πλατεία. (2005)
3. Στο Salento στην παρουσίαση του Egnatia Project που έχει οργανώσει το Osservatorio Nomade κάθε ημέρα ομάδα από διαφορετική χώρα προσφέρει φαγητό του τόπου της. Το Δίκτυο Νομαδική Αρχιτεκτονική μαγειρεύει και προσφέρει σουτζουκάκια. (2005)
4. Στο project Άπολις αφηρημένα αναθηματικά γλυπτά εμπνευσμένα από την Αρχαία θεότητα Αρτέμιδα, θεά της ετερότητας, φτιαγμένα για να τρώγονται, γίνονται το αντάλλαγμα εμπιστοσύνης μεταξύ ανθρώπων. Αυτό το αντικείμενο-αντάλλαγμα σύμβολο φιλοξενίας γίνεται ο λόγος της συνδιαλλαγής μας με τους ανθρώπους που λιμνάζουν για λίγο στα κομβικά σημεία τόπου τα οποία επανατοποθετούμε πάνω στο χάρτη. Σε αντάλλαγμα του φαγώσιμου αναθηματικού γλυπτού που προσφέρουμε στα μέλη της εξορισμένης κοινότητας, εκείνοι μας προσφέρουν επιλεγμένα από αυτούς αντικείμενα. Ο ρόλος του ξένου είναι διφορούμενος καθώς ο Άπολις-ξένος είναι αυτός που θα μας φιλοξενήσει εφήμερα.
Επιλέγουμε κοινότητες με τις οποίες εμπλεκόμαστε και δρούμε ως καταλυτές:
* Το κέντρο υποδοχής αιτούντων άσυλο στο Λαύριο (Αττική), ένα πανοπτικό κτίριο το οποίο χωρικά εμπεριέχει τον εγκλεισμό και οι φιλοξενούμενοι Αφγανοί βρίσκονται σε μια αμφιβολία για το παρόν και το μέλλον καθώς δεν έχουν χαρτιά , δεν γνωρίζουν αν θα αποκτήσουν κλπ
* Το παζάρι το οποίο αναπτύσσεται στην Κορεάτικη αγορά και γίνεται από τουρκόφωνους μουσουλμάνους, τσιγγάνους, Ρώσους κλπ
Εντάσσουμε τη πράξη αυτή σε μια σειρά καταστάσεων τις οποίες προτείνουμε στην πόλη, στην ρευστότητα των συνθηκών που επικρατούν σήμερα στην βιοπολιτική, στις οποίες ο καθένας μπορεί να μετατραπεί από οικοδεσπότης σε φιλοξενούμενο και το αντίστροφο, επιχειρώντας μια διευρυμένη έννοια της φιλοξενίας σε κοινότητες της πόλης και εντάσσοντας τη σε μία γενικότερη πρακτική με σχεσιακό και κοινωνικό χαρακτήρα.
Η προσφορά του γλυκίσματος σε κοινότητες όπως στο Λαύριο γίνεται αφορμή για να μετατραπούμε εμείς σε φιλοξενούμενοι στο χώρο τους, και στη συνέχεια για την διαδικασία της ανταλλαγής ,καθώς εκείνοι μας προσφέρουν δύο μαντήλια που έχουν φέρει από το Αφγανιστάν. Στο Παζάρι αντίστοιχα μας προσφέρουν πολλά διαφορετικά αντικείμενα. Έχουμε σκοπό να πραγματοποιήσουμε ανάλογες δράσεις σε πλατείες στις περιοχές σε κρίση που βρίσκονται σε μετασχηματισμό, όπως στον Κεραμεικό, Μεταξουργείο, Ελαιώνας ,Γκάζι σε πλατείες, πάρκα, διάσπαρτα καφενεία μεταναστών.
Για το project Love Difference Pastries προτείνουμε την πίτα ως μετασχηματιζόμενο γλυκό, ως ένα αντικείμενο το οποίο θα λειτουργήσει γύρω από τις έννοιες φιλοξενία, ανταλλαγή, εμπλοκή.Το γλυκό θα γίνει αφορμή να φιλοξενηθούμε από διασκορπισμένες κοινότητες της πόλης, να εμπλακούμε στα προβλήματα τους, να αναπτυχθούν σχέσεις.
Η πίτα προέρχεται από αγροτικές και κτηνοτροφικές περιοχές της Ελλάδας. Επίσης συναντάται και σε διάφορες νομαδικές φυλές που σχετίζονται με τον ελληνικό χώρο (Σαρακατσάνους, Συρρακιώτες, Βλάχους). Για την πίτα ισχύει το ρητό «πενία τέχνας κατεργάζεται» καθώς παρασκευάζεται από πρωταρχικά υλικά: λάδι, αλεύρι, τυρί, βούτυρο, αυγά, χόρτα, μέλι (για γλυκές πίτες), φρούτα, ξηρούς καρπούς κλπ. Μεταγενέστερα στην συνταγή προστίθεται το φύλλο (ζύμη πλασμένη πολύ λεπτή) που τα μυστικά της παρασκευής του αποτελούσαν «προικιό» από μάνα σε κόρη.
Ανάλογα την περιοχή, την εποχή, και τις ιδιαίτερες περιστάσεις (γιορτές, γάμους κλπ) η πίτα μετασχηματίζεται σε αλμυρή ή γλυκιά, ψημένη στο φούρνο ή τηγανισμένη αποτελώντας την κύρια τροφή στο φτωχό περιβάλλον της Ελλάδας.
Η ανάγκη μετακίνησης των νομάδων καθιστούσε δύσκολη την παρασκευή πολύπλοκων φαγητών έτσι η πίτα αποτελούσε ιδανική διατροφική λύση. Νομάδες όπως οι Σαρακατσάνοι έφτιαχναν μια γλυκιά πίτα από ένα μίγμα αλευριού, βουτύρου, μελιού (μεταγενέστερα ζάχαρης) και άλλοτε φρούτων το οποίο τηγάνιζαν. Γλυκές πίτες συνηθίζεται να φτιάχνονται σε γιορτές όπως στην αρχή του θερινού Ηλιοστασίου και την γιορτή του Αϊ-Γιώργη.
Η πίτα σχετίζεται άμεσα με διάφορα έθιμα χωριών της ηπειρωτικής και νησιώτικης Ελλάδας. Επίσης για την πίτα υπάρχουν πολλές λαϊκές παροιμίες. Η «φανουρόπιτα» γίνεται την ημέρα του Αγίου Φανουρίου για να φανερώσει πράγματα. Η Βασιλόπιτα είναι η πίτα που παρασκευάζεται παραμονές της Πρωτοχρονιάς και κόβεται (μοιράζεται) ακριβώς το μεταμεσονύκτιο που αλλάζει ο χρόνος. Βασικό γνώρισμα της Βασιλόπιτας είναι ότι θέτουν μέσα χρυσό νόμισμα (κωσταντινάτο) ή ασημένιο ή και απλό κοινό.
Οι Αρχαίοι Έλληνες σέρβιραν σαν επιδόρπιο γλυκές και αλμυρές πίτες φτιαγμένες από μέλι, τυρί και λάδι. Ιδιαίτερα ονομαστό φαγητό ήταν ο μυτλωτός, μια πίτα με τυρί ανακατεμένο με μέλι και σκόρδα.
Ενδιαφέρον στοιχείο είναι επίσης το σχήμα της που διαμορφώνεται ανάλογα με τις περιστάσεις καθώς και τα διακοσμητικά σχέδια που μερικές φορές χαράζονται στην επιφάνειά της.
Πρόταση
Στην πρότασή μας παίρνουμε ως βάση μια γλυκιά πίτα με υλικά που αναφέρονται σε συνταγές της αρχαίας Ελλάδας και της ελληνικής παράδοσης όπως η μελόπιτα Σίφνου, γλυκό που παρασκευάζεται σε γιορτές όπως το Πάσχα.
Προτείνουμε την κατασκευή του γλυκού σε αφηρημένα αναθηματικά γλυπτά από χαρτί εμπνευσμένα από σύμβολα αρχαίων θεοτήτων της φιλοξενίας.
Στην αρχαία Ελλάδα η φιλοξενία αποτελεί σημαντικό στοιχειό της κοινωνικής ζωής και θεωρείται ιερή. Ο Δίας, αρχηγός των θεών του Ολύμπου, αναφέρεται και ως προστάτης της φιλοξενίας (Ξένιος Δίας), η Άρτεμης θεά της ετερότητας και ο Ερμής προστάτης των ξένων, των ταξιδιωτών και της φιλοξενίας. Μύθοι όπως αυτός του Φιλίμωνα και της Βαυκίδας και αυτός του Άγριου και Όρειου δείχνουν πως η φιλοξενία ανταμείβεται και η μη τήρησή της τιμωρείται αυστηρά.
Συνταγή
(Για 6-8 άτομα)
Υλικά
4 αυγά
50 γραμ. ψιλή ζάχαρη
1 κουτ της σούπας αλεύρι για όλες τις χρήσεις
500 γραμ φρέσκια μυζήθρα ή ρικόττα
60 ml θυμαρίσιο μέλι
70gr σταφίδες Κορίνθου
70gr τριμμένα καρύδια
1/2 κουτ. του γλυκού κοπανισμένη κανέλα
Εκτέλεση
Προθερμάνετε το φούρνο στους 180 Κελσίου. Βάλτε στο φούρνο μια λαμαρίνα για να ζεσταθεί. Χτυπήστε τ’ αυγά σ’ ένα μπολ, προσθέστε τη ζάχαρη, το αλεύρι και χτυπήστε μέχρι να αφρατέψει το μείγμα. Προσθέστε το τυρί, το μέλι, τα καρύδια, τις σταφίδες και μισή από την ποσότητα της κανέλας και ανακατέψτε καλά. Ρίξτε το μείγμα στη φόρμα και λειάνετε την επιφάνεια μ’ ένα μαχαίρι. Βάλτε τη φόρμα πάνω στην προθερμασμένη λαμαρίνα του φούρνου και ψήστε τη πίτα για 50-60 λεπτά, μέχρι να ροδίσει. Βγάλτε τη απ’ το φούρνο και πασπαλίστε τη, όσο είναι ακόμα ζεστή, με την υπόλοιπη κανέλα.
Κατασκευή σχημάτων/φόρμας
Για την μορφή του γλυκού προτείνουμε αφηρημένα αναθυματικά γλυπτά τα οποία βασίζονται σε αρχαίες θεότητες της φιλοξενίας και της ετερότητας και κατασκευάζονται με χαρτί. Η πίτα τοποθετείται μέσα σε αυτά και λαμβάνει ανάλογο σχήμα.
Διαδικασία διανομής-ανταλλαγής
Η αρχική ανταλλαγή θα γίνει στον κύκλο των υπολοίπων συμμετεχόντων στο project Love Difference Pastries. Έπειτα, μέσα από αυτή την επικοινωνία και την ενημέρωση μας για διάφορες κοινότητες στην ευρύτερη περιοχή, η ομάδα θα τις επισκεφθεί και θα προσφέρει το γλυκό σε αυτές .
Με αυτή την δράση επιδιώκουμε την εμπλοκή με κοινότητες δίνοντας την δυνατότητα στο γλυκό να μετασχηματιστεί και να παραλλαχτεί μέσω δικών τους συνταγών και προτάσεων, διευρύνοντας τελικά τις έννοιες της φιλοξενίας και της ανταλλαγής.