Το Δικτυο Νομαδική Αρχιτεκτονική σας προσκαλεί στην έκθεση  ΑΑΟ στο Μουσείο Μπενακη. Mπορείτε να δείτε αποτυπώματα από τις δρασεις Situazioni Urbani. 300 απεργοί πείνας στο μεγαρο Λιβιερατου Υπατία και απο το ημερολογιο, δράση No violenza Filoxenia στη πλατεία Κουμουνδούρου στο κέντρο της Αθηνας.

 Τα θέματα που απασχολούν τα εργαστήρια αυτά αφορούν τη δημόσια σφαίρα με έμφαση στη  μετανάστευση, τα σύνορα, τον εκτοπισμό, τους κοινούς πόρους,  και την κοινωνική οικολογία. Τα εργαστήρια επικεντρώνονται στην ανθρώπινη κατάσταση.
Οι τρόποι της αλληλεπίδρασης, της ανταλλαγής πολιτισμών και ιδεών, είναι αυτοί που χρειάζονται να διερευνηθούν, στην αντίθετη πλευρά του χωρικού διαχωρισμού, και της ξενοφοβίας.
H πρώτη αστική κατάσταση,  αφορά το ημερολόγιο και την έκφραση αλληλεγγύης στους 300 απεργούς πείνας στο Μέγαρο Λιβιεράτου-Υπατία.
Η δεύτερη αστική κατάσταση αφορά την πλατεία Κουμουνδούρου και το ημερολόγιο της πλατείας που κυρίως φιλοξενεί αστικούς νομάδες εκτοπισμένους. Η δράση  ΝΟ VIOLENZA  Filoxenia που πραγματοποιήθηκε στις 20 Μαϊου 2011 αποτελεί μια χειρονομία ενάντια στο κλίμα βίας και τις επιχειρήσεις σκούπας, που γίνονται στo κέντρο της Αθήνας και δημιουργεί έναν εφήμερο  φιλόξενο χώρο και χρόνο στο αφιλόξενο κέντρο της πόλης. Η δράση περιλαμβάνει το φαγητό κους κους στη πλατεία, τις ιστορίες τη μουσική και τα ταξίδια των ανθρώπων.
 
Δίκτυο Νομαδική Αρχιτεκτονική,  www.nomadikiarxitektoniki.net
 
Λουίζα Αναγνώστου αρχιτέκτων
Νίκος  Καζέρος αρχιτέκτων
Θάλεια Νινιού αρχιτέκτων
Κατερίνα Ροζάκου ανθρωπολόγος
Φανή Σοφολόγη, εικαστικός καλλιτέχνης με ειδίκευση στη δημόσια τέχνη.
Ελένη Τζιρτζιλάκη δρ. αρχιτέκτων-community artist
Στέφανος Χανδέλης ζωγράφος
 
Ευχαριστούμε τον Νίκο Μυλωνά
και τη Χριστίνα Κάτσαρη
 
Συμβουλευτικά συμμετείχαν:
Heath Cabot ανθρωπολόγος
Monica Fagioli φοιτήτρια PhD
Natalia Roumelioti|αρχιτέκτων
Matthias Neumann|αρχιτέκτων
Jilly Traganou αρχιτέκτων

Μια χειρονομία ενάντια στο κλίμα βίας και τις επιχειρήσεις σκούπας, που γίνονται στo κέντρο της Αθήνας αποτελεί η δράση της Νομαδικής Αρχιτεκτονικής.

Η δράση αφορά τους αστικούς νομάδες εκτοπισμένους που κατοικούν το αφιλόξενο κέντρο της πόλης.

Ως ένα πλήθος που αποτελείται από υποκειμενικότητες, εισέρχονται μέσα στην κιβωτό με τις συνήθειες και τις τροφές τους.

Μας δείχνουν τα πρόσωπά τους, διηγούνται την ιστορία τους, μιλούν για τα πρωταρχικά φαγητά που αγαπούν, και σώζουν μέσα στη κιβωτό, που γίνεται ένας τόπος φιλοξενίας. Η κιβωτός γίνεται το καταφύγιο τους.

Οι τρόποι της αλληλεπίδρασης, της ανταλλαγής πολιτισμών και ιδεών, είναι αυτοί που χρειάζονται να διερευνηθούν, στην αντίθετη πλευρά του χωρικού διαχωρισμού, και της ξενοφοβίας.

Η δράση «MADRE TERRA, τα δένδρα που μεταναστεύουν», αποτελεί μέρος ενός γενικότερου project με τον τίτλο «Routes and Homes: Migrant Tree»*, που πραγματοποιήθηκε, στις 22 Ιουνίου 2010 στο el Jardin del Paraiso στο Lower East Side και συμμετείχαν οι κάτοικοι, λατινοαμερικάνοι που ζουν χρόνια σ αυτή τη γειτονιά του Μανχάταν και δεν μιλούν σχεδόν καθόλου αγγλικά, καθώς και πολλοί καλλιτέχνες που ζούνε χρόνια στην περιοχή και που είναι αυτοί που ξεκίνησαν τα community gardens στο Lower East Side και κατ’ επέκταση στη Νέα Υόρκη. Πρόκειται για μια δράση που περιελάβανε τη φύτευση ενός μεσογειακού δένδρου, μιας ροδιάς, που η αρχική σκέψη ήταν να έλθει από την Ελλάδα, αλλά αυτό σήμαινε ότι θα έμενε στην καραντίνα για δύο χρόνια και τη φύτευση σπόρων για τους οποίους η διαδικασία ήταν τόσο πολύπλοκή που αποφασίστηκε να αγοραστούν τελικά στη Νέα Υόρκη. Η δράση είναι ένα σχόλιο για τη μετανάστευση αλλά και για τη γη που καταστρέφεται. Τα δένδρα μεταναστεύουν όπως και οι άνθρωποι από τον ένα τόπο στον άλλον από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, για ανάγκες τροφής και καλλωπισμού. Πολλά δένδρα μετανάστευσαν μαζί με τους ανθρώπους σε χώρες που εκείνοι τα είχαν ανάγκη. Μέρος του project αποτελούν οι γνώσεις που αποκτάμε και οι δυσκολίες που συναντάμε στο ταξίδι από την Αθήνα των σπόρων και του δένδρου. H έκφραση MADRE TERRA ξεκίνησε από μια ιδέα της Evemar βραζιλιάνα-ινδιάνα που έχει μεταναστεύσει στην Ιταλία και τη συνάντησα στη Σίφνο, «στη γη είμαστε φιλοξενούμενοι και έχουμε καθήκον να τη φροντίζουμε να είμαστε προσεκτικοί κατά την παραμονή μας σε αυτήν» λέει η Εvemar. Αυτή τη στιγμή συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο, έχει επέλθει μετασχηματισμός του συλλογικού τρόπου να σκεφτόμαστε τη φύση, καθώς στη φύση η ανάπτυξη συμβαίνει μέσω της αλληλεγγύης. Οι φυσικοί απαραίτητοι για τη ζωή πόροι ως κοινά αγαθά. συχνά ιδιωτικοποιούνται όπως το νερό, παράλληλα αναπτύσσεται άγρια και κτηνώδη οικειοποίηση μεγάλων φυσικών περιοχών, των φυσικών πηγών ενέργειας και των κοινών φυσικών πόρων ενώ οι γενετικά τροποποιημένοι σπόροι πλήττουν άμεσα το δικαίωμα των ατόμων να διαχειρίζονται την ίδια τους τη ζωή μέσω παραδοσιακών συλλογικών μορφών καλλιέργειας και γνώσεων που έχουν διαμορφωθεί στα χωριά εδώ και αιώνες. Στον δυτικό κόσμο με τα υβρίδια που δημιουργήθηκαν στα εργαστήρια διαδόθηκε η χρήση τους και οι γνώσεις για τις αρετές των ντόπιων ποικιλιών χάθηκαν. Οι εταιρείες σπόρων γιγαντώθηκαν και υιοθετούν μάρκετινγκ που προωθεί τα αγροχημικά και τα υβρίδια μαζί, άσχετα από τις τοπικές συνθήκες. Πλήττονται οι φτωχοί αγρότες .Βασικά χαρακτηριστικά της Συνδιάσκεψης στην Κοπεγχάγη ήταν από τη μια οι παρασκηνιακές διαπραγματεύσεις -ερήμην όχι μόνο της Κοινωνίας των Πολιτών αλλά και της επίσημης διαδικασίας του ΟΗΕ- και από την άλλη η έκδηλη απροθυμία των κυβερνήσεων να υποτάξουν τα κρατικά τους συμφέροντα στην ανάγκη για αποτροπής ενός κλιματικού χάους, δεσμευόμενες για αποτελεσματικές μειώσεις εκπομπών και για ουσιαστική ενίσχυση των φτωχότερων χωρών. Η Συνδιάσκεψη της Βολιβίας Παγκόσμια Συνέλευση κινημάτων και πολιτών 19-22 Απριλίου 2010 φιλοδοξούσε να αποτελέσει ένα διαφορετικό παράδειγμα, δίνοντας το λόγο σε κοινότητες που πλήττονται ήδη από την αλλαγή του κλίματος και σε οργανώσεις και κινήσεις που αγωνίζονται για ένα διαφορετικό ενεργειακό μοντέλο και για την κλιματική δικαιοσύνη. Η επιλογή της Κοτσαμπάμπα ως τόπου της διάσκεψης ;είχε συμβολική σημασία, για το θέμα των φυσικών πόρων και του ελέγχου τους: η πόλη έγινε γνωστή το 2000 σε όλο τον κόσμο, από την επιτυχημένη εξέγερση των κατοίκων της κατά της ιδιωτικοποίησης της τοπικής εταιρίας ύδρευσης και των υπέρογκων αυξήσεων στην τιμή του νερού.

Η δράση στη Νέα Υόρκη περιλάβανε επίσης, τις ιστορίες των τα δένδρων και των φυτών του κήπου Parajiso και τις διαδρομές που διέσχισαν για να φτάσουν στο Parajiso, τις ιστορίες και τις διαδρομές των ανθρώπων, το πως ο κήπος τους κάνει να αισθάνονται περισσότερο όπως λένε «στο σπίτι τους στον κόσμο». Πολλοί από αυτούς αυτές που ήταν εδώ κάτοικοι και ακτιβιστές καλλιτέχνες ξεκίνησαν τον κήπο πριν από 30 χρόνια. Και δεν είναι τυχαίο ότι μπορούν να βρίσκονται ακόμη εδώ σε αυτή την περιοχή του Μανχάταν, πολύ κοντά στο Νew Museum, που τα ενοίκια έχουν φτάσει στα ύψη αλλά με ειδικό νόμο οι παλιοί κάτοικοι προστατεύονται και συνεχίζουν να πληρώνουν πολύ φτηνότερο ενοίκιο. Αλλά πως ξεκίνησε η ιστορία των community garden στη Νέα Υόρκη.:…….Oπως ο Roderick Romero που κατασκευάζει δενδρόσπιτα και η J.K.μας διηγήθηκαν καθισμένοι γύρω από το ξύλινο τραπέζι στο Parajiso καθώς βλέπαμε τις φωτογραφίες της Marilis κατά τη διάρκεια της κρίσης του 1970 πολλά σημεία της πόλης ήταν κενά και εγκαταλειμμένα, ήταν οικόπεδα που προέκυπταν συχνά από κτίρια που έπεφταν μετά από πυρκαγιές, και βρίσκονταν κυρίως στο Lower East Side, στο East Harlem…. Οι Green Guerillas άρχισαν τη δράση τους το 1973 με το σύνθημα “seed bombs”, σκορπώντας λίπασμα, σπόρους και νερό στα κενά οικόπεδα. Γρήγορα όχι μόνο τα κενά πρασίνισαν αλλά και έγινε ιδιαίτερα έντονη η παρουσία των κατοίκων σε αυτούς τους χώρους, που ήταν φτωχοί μετανάστες κυρίως από αγροτικές περιοχές. Η γειτονιά του Lower East Side, που είχε έντονα προβλήματα ναρκωτικών και περιθωριοποίησης των λατινοαμερικανών μεταναστών, με πολλά αστικά κενά και με χώρους μεγάλους και φτηνούς που προσέλκυαν τους καλλιτέχνες ανάμεσα τους και την ίδια τη Liz Christy(που έμενε στη Mott Street στο Lower East Side στο Μανχάταν και ήταν ζωγράφος που ίδρυσε τους Green Guerillas), απετέλεσε έντονο πεδίο δράσης δημιουργίας των community gardens. Οι Green Guerrillas συνέχισαν τη δράση τους με το να βοηθάνε τους κατοίκους πολλών γειτονιών με οδηγίες και διαπαιδαγώγηση στη δημιουργία community gardens. Οι ακτιβιστές καλλιτέχνες αναγνώριζαν την ανάγκη στην πόλη εμπλοκής και κοινωνικότητας. Το κίνημα προχώρησε οι green guerrillas ;έκαναν workshops και πειραματιζόντουσαν με φυτά . πολλοί κήποι έγιναν και σε άλλα μέρη της πόλης. Ο συγκεκριμένος κήπος Parajiso έγινε το 1981.H Liz Christy φύτεψε εδώ δύο ιτιές κλαίουσες. (ΔΕΝ ΕΙΜΑΙ ΣΙΓΟΥΡΗ ΑΝ ΑΥΤΟ ΕΙΝΑΙ ΑΛΗΘΕΙΑ.)

Αν κάτι ήταν εντυπωσιακό και συγκινητικό στη δράση στο Parajiso, ήταν ότι 30 χρόνια μετά στον κήπο βρίσκονταν όλοι από τη γειτονιά καλλιτέχνες ακτιβιστές μαζί με τους λατινοαμερικάνους μετανάστες , που με συνέπεια όλα αυτά τα χρόνια δημιουργούν την ιστορία των comunity gardens ,που είναι χώροι ζωντανοί, αναπόσπαστοι από την ιστορία της Νέας Υόρκης. Στον κήπο βρήκαμε τις ιστορίες των μεταναστών, που στους κήπους βρίσκουν κάτι από το σπίτι τους που άφησαν στην πατρίδα, καθώς εκεί φυτεύουν τα δένδρα και τα λαχανικά που είχαν άλλοτε στους τόπους τους, αλλά και τις ιστορίες των καλλιτεχνών που είναι ιστορίες με απώλειες από έιτζ και άλλες ασθένειες( η Liz Christy πέθανε το 1985 από καρκίνο) , ανεργία, αύξηση των ενοικίων κ.α., προβλήματα της μητρόπολης , ο κήπος λοιπόν τους βοηθάει να συνεχίζουν τη ζωή και τη δράση τους.. Τμήμα της δράσης στο Parajiso ήταν να τοποθετηθούν στο χώρο εικόνες από το πάρκινγκ-πάρκο στα Εξάρχεια, κοιτώντας τες λοιπόν αυτές τις εικόνες κάτω από τα μεγάλα δένδρα, αναρωτιέται κανείς για την ιστορία των κήπων που τριάντα χρόνια μετά φαίνεται να γεννιέται δριμύτατη και στην Αθήνα. καθώς μέσα από επίπονες διαδικασίες μετασχηματίζεται σε μητρόπολη. Οι δικοί μας κήποι έγιναν μέσα από συγκρούσεις, το πάρκο της Ναυαρίνου στα Εξάρχεια , το πάρκο Κύπρου και Πατησίων, το πάρκο στη βίλλα Δρακοπούλου , και ο κοινωνικός χώρος βοτανικός κήπος Πετρούπολης. και έχουν σχέση με την αστική συνείδηση που αποκτά η Αθήνα, καθώς και με το ότι μια γενιά ακτιβιστών πλάθεται μέσα από αυτές τις δράσεις. Ενδιαφέρουν οι νέες συνθήκες που δημιουργούνται καθώς ο χώρος μετασχηματίζεται διερευνώντας ποιος μπορεί να είναι ο ρόλος των αρχιτεκτόνων και των καλλιτεχνικών ομάδων σήμερα, καθώς πως διευρύνεται η δράση τους στον δημόσιο χώρο, πως προκύπτει η εμπλοκή και συνεργασία καθώς και αντιπαράθεση για θέματα που αφορούν τον χώρο. Η Αθήνα αποτελεί πλέον μία μητρόπολη που συντίθεται από πολλές διαφορετικότητες(220 εθνότητες μεταναστών). Το αίτημα του πρασίνου ως ένας δημόσιος κήπος γίνεται αιτία διεκδίκησης και συγκρούσεων για πρώτη φορά επιτακτικά. Αντίθετα ο Δήμος της Αθήνας φαίνεται να διακατέχεται από μια απηρχαιωμένη αντίληψη για τον δημόσιο χώρο με τις συνήθως θλιβερές διαμορφώσεις του, καθώς και η αστυνομία η οποία επεμβαίνει με βίαιο απηρχαιωμένο τρόπο (στο πάρκο της οδού Πατησίων και στα Εξάρχεια.). Η συνθήκη έχει προετοιμαστεί εδώ και αρκετά χρόνια μέσα από αυτό που ονομάζεται δημόσια τέχνη και είναι άλλοτε η επισήμανση, άλλοτε η διεκδίκηση , άλλοτε με μεμονωμένες και άλλοτε με συλλογικές δράσεις ζητημάτων που είναι δημόσια και αφορούν την πόλη. Αρχικά η ομάδα Aστικό Κενό πραγματοποιεί δράσεις σε κενούς χώρους της πόλης (1998-).Ακολουθεί μία ομάδα από φοιτητές και καλλιτέχνες, η ομάδα 49. Θέματα δημόσιου χώρου συζητούνται εκεί. Στη συνέχεια άλλες ομάδες και δίκτυα από αρχιτέκτονες και καλλιτέχνες το Κενό Δίκτυο, το Δίκτυο Νομαδική Αρχιτεκτονική, Recostruction Comunity , η ομάδα Local, οι ποδηλάτες, καθώς και μεμονωμένοι καλλιτέχνες πραγματοποιούν δράσεις στον δημόσιο χώρο της πόλης για να επισημάνουν τη σημασία του, να καλέσουν το κοινό σε συμμετοχή, να επαναφέρουν την κοινότητα στον δημόσιο χώρο και να δημιουργήσουν έστω προσωρινά, συνθήκες δημόσιου χώρου. Με ταχύτητα σύλλογοι αναπτύσσονται και δρουν στις γειτονιές της Αθήνας ;oπως λόφοι Φιλοπάππου, Επιτροπή πολιτών διάσωσης του Ελαιώνα, σύλλογος Εξαρχείων κλπ Για την ομάδα λόφοι Φιλοπάππου, ο αγώνας είναι σκληρός, πολλές φορές ανελέητος καθώς η Αρχαιολογική Υπηρεσία (Υ.Π.ΠΟ), θέλει να κλείσει με κάγκελα το λόφο, χώρο περιπάτου των Αθηναίων επί αιώνες, η ομάδα που αποτελείται από λίγους τολμηρούς και τολμηρές, οργανώνει περιπάτους, φαγητό αλλά και έρχεται σε σύγκρουση σώμα με σώμα αστυνομία για να εμποδίσει την περίφραξη του λόφου. Η επιτροπή των πολιτών διάσωσης του Ελαιώνα, επιτροπή που δημιουργήθηκε από κατοίκους, φίλους-ες του Ελαιώνα, έδωσε μάχη που στην αρχή φαινόταν αξεπέραστη , οργανώνοντας συγκεντρώσεις, πορείες ,δενδροφυτεύσεις στον Ελαιώνα των Αθηνών , περιοχή που απέχει μόλις τρία χιλιόμετρα από το κέντρο της Αθήνας.. Η επιτροπή εμπόδισε μέσα από τις κινητοποιήσεις και από μία σκληρή δικαστική μάχη την συνολική κατασκευή των σχεδίων του Δήμου Αθηναίων σε συνεργασία με τον κατασκευαστή Μπάμπη Βωβό που αφορούσαν εμπορικά κέντρα. Η κατάληψη της αγοράς της Κυψέλης αποτελεί μια υλοποίηση δημόσιου χώρου σε μια γειτονιά με έντονα προβλήματα υποβάθμισης, πυκνής κατοίκησης, μετανάστευσης. Η αγορά της Κυψέλης κτίριο ιδιαιτέρου αρχιτεκτονικού ενδιαφέροντος θα γκρεμιζόταν και στην θέση του θα γινόταν ένα ακόμη εμπορικό κέντρο. Από ομάδες της πόλης, ο κλειστός χώρος της αγοράς ανοίχθηκε ξανά, γίνονται συζητήσεις για τον δημόσιο χώρο και τη σημασία του, λειτουργούν μαθήματα γλώσσας για τους μετανάστες , καφενείο, γίνονται εκθέσεις ,δράσεις καλλιτεχνών

Στις 7-3 2009 πραγματοποιήθηκε σημαντική δράση στην Αθήνα σε παρκινγκ στα Εξάρχεια που ανήκει στο ΤΕ.Ε. , δράση που έχει να κάνει με τη διεκδίκηση αυτού του χώρου ως δημόσιου από τον φορέα των μηχανικών. Μέσα από μια δράση γιορτή φύτευση από τους κατοίκους των Εξαρχείων και από ακτιβιστές ο χώρος μετατράπηκε σε πάρκο. Με ειδικά κομπρεσέρ έσπασε η άσφαλτος ,φυτεύτηκαν δένδρα, έγιναν παρτέρια, παιδότοπος, καθιστικά Ο χώρος αποτελεί μοναδικό παράδειγμα συμμετοχικού σχεδιασμού. Ο σχεδιασμός, η κατασκευή, η φύτευση, οι συνελεύσεις του πάρκου συνεχίζονται . Ο χώρος μεταμορφώνεται καθημερινά, ο χώρος ανήκει σε αυτούς –ες που καθημερινά των βιώνουν. Ο χώρος αποτελεί παράδειγμα συμμετοχικών μη ιεραρχικών διαδικασιών, μια δυναμική χωροχρονική συγκέντρωση στο τεμαχισμένο τοπίο της Αθήνας, ένα σύμβολο και υπόσχεται μια άλλη ποιότητα ζωής.

Οι κάτοικοι της Κυψέλης και των Πατησίων έδωσαν σκληρή μάχη για να μη γίνει το πάρκινγκ επί της οδού Κύπρου και Πατησίων που είχε προγραμματιστεί από τον Δήμο Αθηναίων και νίκησαν. Τα γεγονότα είχαν ως εξής. Μία ημέρα στις έξι το πρωί συνεργείο του Δήμου έκοψε τα ψηλά δένδρα του πάρκου . Αμέσως οι κάτοικοι κινητοποιήθηκαν μαζί τους και οι ομάδες πόλης παρ’ όλα αυτά την επόμενη μέρα ξημερώματα μετά από καταρρακτώδη βροχή ξερίζωσαν ότι είχε απομείνει και χρησιμοποίησαν βία απέναντι στις ελάχιστες–ους που φύλαξαν με τα σώματα τους τον φοίνικα που τελικά απέμεινε στο πάρκο. Μετά τα πουλιά, τα ζώα και οι άνθρωποι της γειτονιάς αναζητούσαν τη φωλιά τους, το χώρο τους. Κατόπιν ένα κίνημα ξέσπασε. Από τους κατοίκους και από πολλούς άλλους που μόλις το έμαθαν ήλθαν στο παρκάκι δημιουργήθηκε αυτόματα μία κοινότητα. Που εμπόδισε πολλές φορές την αστυνομία και τα συνεργεία του Δήμου να συνεχίσουν την κατασκευή του πάρκινγκ. Που στη συνέχεια στις 28.3-2009 ημέρα Κυριακή ξαναφύτεψε το πάρκο. Οι φυτεύσεις, οι συζητήσεις , η ζωή στο πάρκο συνεχίζονται και τα σχέδια του Δήμου Αθηναίων αποτελούν πλέον παρελθόν.

Ακολουθεί το πάρκο στη βίλλα Δρακόπουλου. Η βίλλα Δρακόπουλου(ανήκει στον Ερυθρό Σταυρό) πολλά χρόνια είχε κατοχυρωθεί ως πάρκο της ασφυκτικής γειτονιάς των Πατησίων , τα νέα σχέδια ήταν ο χώρος να κτιστεί, και γκρεμίστηκε το μεγαλύτερο τμήμα υπάρχοντος κτιρίου Ακτιβιστές της γειτονιάς εμπόδισαν τη συνέχιση των εργασιών, φύτεψαν δένδρα και βρίσκονται εκεί.

Ο ακτιβισμός γύρω από τους κήπους στην Αθήνα απαιτεί συνέπεια εγρήγορση, συχνά σύγκρουση , δεν μοιάζει διαδρομή εύκολη. Όμως αν κάτι μένει από αυτή την μακρόχρονη εμπειρία της Νέας Υόρκης είναι αυτοί οι χώροι κοινωνικοποίησης και μη ιεραρχίας των ανθρώπων με τα ψηλά δένδρα και τα φρέσκα λαχανικά, και τα δενδρόσπιτα στη καρδιά της μητρόπολης. Αποτελούν σχολείο για αρχιτέκτονες, καλλιτέχνες, στο πώς να μοιράζονται ,να εμπλέκονται, μακριά από ιεραρχίες, και εγωκεντρισμό. Την περίοδο της οικονομικής κρίσης μέσα από επίπονες συγκρουσιακές διαδικασίες, η Αθήνα, οι άνθρωποι αλλάζουν . πολλά από τα κενά της θα μπορούσαν να γίνουν κήποι να πλημμυρίσουν άνθη και καρπούς εδώ και τώρα, στη πόλη μας.

*H διοργάνωση του πρότζεκτ «Routes and Homes: Migrant Tree» έγινε από τις Gabrielle Bendiner-Viani, Lydia Matthews και Jilly Traganou, καθηγήτριες στο Parsons The New School for Design και στο Eugene Lang College του New School στην Νέα Υόρκη. Το πρότζεκτ χρηματοδοτήθηκε από την επιτροπή Design and Social Science του Πανεπιστημίου New School. Η συγκεκριμένη δράση έγινε σε συνεργασία με την Ελένη Τζιρτζιλάκη και το Δίκτυο Νομαδικής Αρχιτεκτονικής, μέλη του El Jardin del Paraiso και άλλους συμμετέχοντες. Συγκεκριμένα για τη δράση δούλεψαν οι Darwin Andrango, Gabrielle Bendiner-Viani, Stefanos Chandelis, Saba Hamidi, Cristal Hernandez,Lisa Maione, Lydia Matthews, Maya Mitrasinovic, Natalia Roumelioti, Jilly Traganou, Eleni Tzirtzilaki, Liat Weinstein, Holly Wolf.

Η μελέτη θα ασχοληθεί με τις ιδιαίτερες συνθήκες που έχουν πρόσφατα αναπτυχθεί στο κέντρο της Αθήνας. Αναφερόμαστε κυρίως σε μία αστική ιδιομορφία που παρατηρείται σε ορισμένες κεντρικές γειτονιές που αφορά την εγκατάσταση η την προσωρινή διαμονή μεταναστών και τη παράλληλη ανάπτυξη πολιτιστικών και τουριστικών χρήσεων. Προτείνεται να διερευνηθεί ο μετασχηματισμός του κέντρου μέσα από αυτές τις συνθήκες οι οποίες εμφανίζονται ιδιόμορφες, ευαίσθητες και ιδιαίτερα δύσκολες ως προς την αντιμετώπισή τους. Εστιάζουμε στο κάτω από την Ομόνοια τμήμα της πόλης σε γειτονιές του Ψειρή, Μεταξουργείο, Γκάζι. Οι περιοχές αυτές αποτελούν ιστορικούς και αρχαιολογικούς χώρους ενώ ταυτόχρονα είναι «η εικόνα του κέντρου της πόλης» καθώς είναι πέρασμα και προσωρινή διαμονή για τους επισκέπτες –τριες της Αθήνας.

Η μελέτη εστιάζει στον εντοπισμό των προβλημάτων του κέντρου (περιοχή κάτω από την Ομόνοια, Μεταξουργείο) μέσα από την συνύπαρξη των κοινοτήτων των μεταναστών με τους παλαιότερους κατοίκους με την πολιτιστική και τουριστική ανάπτυξη της περιοχής.

Το κεντρικό ζήτημα είναι πως η αρχιτεκτονική και οι τέχνες μπορούν να συνεισφέρουν στην αναβάθμιση του κέντρου , πως οι ευαίσθητες ομάδες που ζουν εκεί μπορούν να συγκατοικήσουν με πολιτιστικές, εμπορικές χρήσεις . Η οικολογική μέριμνα, με τη διευρυμένη έννοια της οικολογίας καθίσταται αναγκαία. Τα προβλήματα προέρχονται από την εγκατάλειψή από το κράτος, την εγκατάλειψη των βιοτεχνικών χρήσεων, τη μη συντήρηση και σημερινή κακή κατάσταση των κτιρίων, την συσσώρευση και μη αντιμετώπιση ιδιαίτερα ευαίσθητων κοινωνικών προβλημάτων, την απουσία προγραμμάτων και μελετών που να αφορούν το κέντρο της πόλης. Το κέντρο λειτούργησε και λειτουργεί ως καταφύγιο πολλών μεταναστών που κατοικούν σε διαμερίσματα τα οποία νοικιάζουν η καταλαμβάνουν εγκαταλειμμένα σπίτια επίσης πολλοί κατοικούν στο δρόμο. Πρόσφατα εμφανίζεται η τάση εκδίωξης τους με αστυνομικά μέτρα. Παράλληλα η τέχνη εμφανίζει αυξημένο ενδιαφέρον για το κέντρο, πολλά πολιτιστικά δρώμενα το επιλέγουν ενώ πολλοί καλλιτέχνες εγκαθίστανται σε αυτό.

Η μεθοδολογία βασίζεται στην έρευνα πεδίου και στην βιωματική έρευνα και εμπλοκή με τους ανθρώπους (μετανάστες-ριες, εμπόρους, ιδιοκτήτες ακινήτων, γκαλερί, κλπ), Θα επιχειρηθεί επαφή με τις υπηρεσίες που ασχολούνται με την περιοχή, με τις μη κυβερνητικές οργανώσεις και τους καλλιτεχνικούς θεσμούς. Θα ακολουθήσει ο εντοπισμός των δημόσιων κτιρίων, η χαρτογράφηση των κενών χώρων, των εγκαταλειμμένων κτιρίων η χαρτογράφηση των κοινοτήτων που ζουν στην περιοχή, των συνθηκών και των προβλημάτων που αντιμετωπίζουν έτσι ώστε να προκύψει μία πρόταση κοινωνικά δίκαιη και φιλική προς το περιβάλλον επανακατοίκησης της περιοχής μέσω πολιτιστικών και αρχιτεκτονικών παρεμβάσεων σε συνεργασία με τους κατοίκους. Η μελέτη θα εξετάσει πως μπορούν να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις ώστε οι κάτοικοι μόνιμοι και προσωρινοί να παραμείνουν ( να ευνοηθεί η συγκατοίκηση) οι συνθήκες κατοίκησης να βελτιωθούν και πως θα μπορούσε η αρχιτεκτονική και η τέχνη να συμβάλει σε αυτό. Η μελέτη αυτή έχει εγκριθεί για χρηματοδότηση από το ίδρυμα Ι. Λάτση (μελέτες 2010).

Επιλεκτικά το ζητούμενο είναι να πραγματοποιηθεί σε σύντομο χρονικό διάστημα μία παρέμβαση σε μία συγκεκριμένη διαδρομή από το Μεταξουργείο έως το Μοναστηράκι π.χ. διασχίζοντας τις οδούς Μενάνδρου-Σοφοκλέους, Αριστοφάνους προτείνοντας πεζοδρομήσεις, επανάχρηση των εγκαταλειμμένων κτιρίων με χρήσεις πολιτιστικού χαρακτήρα (όπως μουσείο Design, Αρχιτεκτονικής κλπ) αλλά και κοινωνικού που θα καλύπτουν τις ανάγκες των ομάδων που κατοικούν την περιοχή. Η πρόταση περιλαμβάνει ανάδειξη των κενών χώρων, των εισόδων των κτιρίων, επανάχρηση των κενών καταστημάτων, χώρους φιλοξενίας, βελτίωση των συνθηκών κατοίκησης. H πρόταση θα προκύψει από τη στενή συνεργασία της ομάδας με τους κατοίκους μόνιμους και προσωρινούς. Παράλληλα ομάδα αρχιτεκτόνων σε συνεργασία με ανθρωπολόγους και εικαστικούς αλλά και με τους αρχιτέκτονες, εικαστικούς , θεατρικούς δημιουργούς που βρίσκονται στην περιοχή θα οργανώνουν στην διαδρομή και στους χώρους αυτούς δρώμενα που θα σχετίζονται με τα προβλήματα της περιοχής.

Ομάδα Εργασίας Ελένη Τζιρτζιλάκη, Γεωργία Αλεξανδρή , Στέφανος Χανδέλης

H Νομαδική Αρχιτεκτονική είναι ανοιχτή σε συνεργασίες. Επικοινωνήστε μαζί μας

>Περισσότερες αναρτήσεις σε σχέση την εξέλιξη του project

To project Polis 21 Citizens Culture and boundaries of the new city πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα σε συνεργασία με τους SARCHA European Alternatives (6, 7 Νοεμβρίου 2009).

ΠΟΛΙΣ 21 – ΑΘΗΝΑ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΦΙΛΟΞΕΝΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΞΕΝΟΦΟΒΙΑ Συν-διοργάνωση: European Alternatives, SARCHA (School of ARCHitecture for All), Δίκτυο Νομαδική Αρχιτεκτονική www.polis-21.com
7 Νοεμβρίου 2009, Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο Αθηνών

Η πρόσφατη αυξημένη παρουσία μεταναστών στο κέντρο της Αθήνας θα αποτελέσει το επίκεντρο των παρουσιάσεων και των συζητήσεων στις οποίες θα συμμετέχουν ακαδημαϊκοί, αρχιτέκτονες, ακτιβιστές και οργανισμοί μεταναστών.
Πρόκειται για ένα θεμελιώδες ζήτημα της ελληνικής και ευρωπαϊκής πολιτικής ζωής. Το φαινόμενο της μετανάστευσης πέρα από το ότι επικρατεί ολοένα και πιο συχνά στη πολιτική ατζέντα της δεξιάς και της ακροδεξιάς, αποτελεί συνάμα και ένα σοβαρό παράγοντα επιρροής της αστικής δομής της πόλης καθώς και του τρόπου πλοήγησης των κατοίκων μέσα σ αυτήν. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι περιοχές της Ομόνοιας, του Ψυρρή, του Κεραμικού και του Μεταξουργείου.

>Κείμενο: Το ιστορικό κέντρο της Αθήνας και ο εξευγενισμός του. Φιλοξενία η εκ-τοπισμός; Ποιος ο ρόλος της τέχνης; Της Ελένης Τζιρτζιλάκη
>Κείμενο: The Zombification of the Other. Του Νίκου Παπαστεργιάδη
(στα Αγγλικά)
>Δράση: Από τα φαρσί στα ελληνικά. Διασχίζοντας τα σύνορα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

10:00 πμ
Εισαγωγή

10:30 πμ
Πρώτο πάνελ: Ανάμεσα στην Φιλοξενία και την Ξενοφοβία
Το πρώτο πάνελ θα ασχοληθεί με την σύγχρονη μεταναστευτική πραγματικότητα μέσα από ένα θεωρητικό και πολιτικό πλαίσιο, θα εξετάσει τι σημαίνει ξενοφοβία σήμερα καθώς και τις όποιες πολιτικές μηχανισμών καταστολής αντιμετωπίζουν οι μετανάστες στην σημερινή Ευρώπη.

Δρ Maria Theodorou, Αρχιτέκτων SARCHA (School of ARCHitecture for All)
Ανάμεσα στην Φιλοξενία και την Ξενοφοβία

Όλγα Λαφαζάνη, Τμήμα Γεωγραφίας Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Δίκτυο Κοινωνικής Υποστήριξης Προσφύγων και Μεταναστών
Στα ελληνικά σύνορα: μεταναστευτικές κινήσεις, πολιτικές ελέγχου και κυρίαρχος λόγος

Gemma Galdon Clavell, ερευνήτρια ασφάλειας και δημόσιου χώρου στο Aitonomous Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης
Τοπικές πολιτικές τακτικές: εκστρατεία για τα δικαιώματα τον μεταναστών στην πόλη.

Παρασκευή Κούρτη, Αρχιτέκτων
Οι “νέες πολιτείες” των μεταναστών στα δυτικά όρια της Θεσσαλονίκης. Παράγοντας και έκφραση περιθωριοποίησης.

12:00 μμ – 12:30 μμ
Διάλειμμα και προβολή video

12:30 μμ:
Δεύτερο πάνελ: Μετανάστευση: Ποίες είναι οι προκλήσεις για την τέχνη και την αστική θεωρία; Το δεύτερο πάνελ θα εστιάσει στην αστική και δημιουργική πλευρά της μετανάστευσης. Με ποιούς τρόπους το φαινόμενο της μετανάστευσης επηρεάζει την αστική δομή της πόλης και του τρόπους πλοήγησης των κατοίκων μέσα σ αυτήν; Ερχόμαστε αντιμέτωποι με νέες μορφές αστικού αποκλεισμού ή θα μπορούσε η μετανάστευση να θεωρηθεί ως μια απελευθερωτική δύναμη σε ένα συχνά διαχωρισμένο χώρο;

Ελένη Τζιρτζιλάκη, Δρ. αρχιτέκτων-site specific artist (έχεi γράψει το δοκίμιο Εκτοπισμένοι, αστικοί νομάδες στις μητροπόλεις, εκδόσεις Νήσος, 2008) Δίκτυο Νομαδικής Αρχιτεκτονικής

Το ιστορικό κέντρο της Αθήνας και ο εξευγενισμός του. Φιλοξενία ή εκ-τοπισμός; Ποιος ο ρόλος της τέχνης ;

Mehdi Salehi, φοιτητής αρχιτεκτονικής, χειριστής του εργαστήριου Laser
Οι σκιές της πόλης

Νίκος Παπαστεργιάδης, Καθηγητής στο τμήμα επικοινωνίας και πολιτισμού στο Πανεπιστημίου της Μελβούρνης
Πολιτισμική Μετάφραση ή Zombification του Άλλου. η μεταμόρφωση του αστικού περιβάλλοντος στις μεταβιομηχανικές πόλεις.

Νέλλη Καμπούρη, ερευνήτρια, Κέντρο Σπουδών Φύλου, Πάντειο πανεπιστήμιο
Παύλος Χατζόπουλος, αρχισυντάκτη, ηλεκτρονικό περιοδικό Re-public
Ένας μεταναστευτικός οδηγός για το Γαλαξία: Καταλαμβάνοντας τον δημόσιο χώρο

Στάθης Γκότσης, Ιστορικός, Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο Αθηνών
Το μουσείο, το μνημείο και οι διαφορετικοί κάτοικοι της πόλης. Για μια επαναδιαπραγμάτευση των ορίων της δημόσια ιστορίας Παρουσίαση από την Ένωση Αφρικανών Γυναικών

www.polis-21.com
www.euroalter.com
www.sarcha.gr
www.nomadikiarxitektoniki.net

To project Polis 21 Citizens Culture and boundaries of the new city πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα σε συνεργασία με τους SARCHA European Alternatives (6, 7 Νοεμβρίου 2009).

ΠΟΛΙΣ 21 – ΑΘΗΝΑ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΦΙΛΟΞΕΝΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΞΕΝΟΦΟΒΙΑ Συν-διοργάνωση: European Alternatives, SARCHA (School of ARCHitecture for All), Δίκτυο Νομαδική Αρχιτεκτονική www.polis-21.com
7 Νοεμβρίου 2009, Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο Αθηνών

Η πρόσφατη αυξημένη παρουσία μεταναστών στο κέντρο της Αθήνας θα αποτελέσει το επίκεντρο των παρουσιάσεων και των συζητήσεων στις οποίες θα συμμετέχουν ακαδημαϊκοί, αρχιτέκτονες, ακτιβιστές και οργανισμοί μεταναστών.
Πρόκειται για ένα θεμελιώδες ζήτημα της ελληνικής και ευρωπαϊκής πολιτικής ζωής. Το φαινόμενο της μετανάστευσης πέρα από το ότι επικρατεί ολοένα και πιο συχνά στη πολιτική ατζέντα της δεξιάς και της ακροδεξιάς, αποτελεί συνάμα και ένα σοβαρό παράγοντα επιρροής της αστικής δομής της πόλης καθώς και του τρόπου πλοήγησης των κατοίκων μέσα σ αυτήν. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι περιοχές της Ομόνοιας, του Ψυρρή, του Κεραμικού και του Μεταξουργείου.

Ταξιδεύοντας στην φαληρική ακτή, στο Κηφισό και στη νήσο Ψυτάλλεια.

Στο έργο αυτό οι ομάδες Αστικό Κενό, Δίκτυο Νομαδικής Αρχιτεκτονικής, Flux factory και CUP ταξιδεύουν μαζί με το κοινό στο φαληρικό όρμο στις εκβολές του ποταμού Κηφισού και προς τη νήσο Ψυτάλλεια.

Η περιοχή μοιάζει με χαμένο Παράδεισο (paradiso perduto), διαταραγμένη
καθώς είναι από τα αλλεπάλληλα οικολογικά ατυχήματα. Ένας τόπος, κατακερματισμένος, με νησίδες συγκεκριμένων χρήσεων, σε καθεστώς αέναης ασυνέχειας.

Η περιοχή του φαληρικού όρμου παραμένει απροσπέλαστη από την πόλη, ξεκινώντας από το Στάδιο Ειρήνης και Φιλίας (Σ.Ε.Φ) και καταλήγοντας στις ολυμπιακές εγκαταστάσεις.
Ένα ολόκληρο τμήμα της ακτής, το Φαληρικό Δέλτα, παραμένει ένα είδος μη τόπου, ένα κομμάτι αποκομμένο καθώς οι αθλητικές εγκαταστάσεις δεν λειτουργούν και η παραλία είναι έρημη γη. Εκεί βρίσκονται οι εκβολές των ποταμών Κηφισού και Ιλισού.

Ο Φλοίσβος είναι η πλησιέστερη προς το κέντρο της Αθήνας παραλία και αποτελεί πόλο έλξης για κολύμβηση για τους κατοίκους των γύρω περιοχών και των μεταναστών. Κατά κάποιο τρόπο γίνεται ο «Παράδεισός» τους, καθώς κολυμπούν σαν να ζουν σε μια άλλη εποχή, όμως κάθε άλλο παρά παράδεισος είναι, όταν φυσάει νοτιάς. Το έργο β΄ φάσης βιολογικού καθαρισμού στη νήσο Ψυτάλλεια δεν έχει ολοκληρωθεί, το πρόβλημα της ρύπανσης του κόλπου του Φαλήρου σε κάθε σημαντική βροχόπτωση, αφού τότε λόγω του παντοροϊκού αποχετευτικού συστήματος της Αθήνας, όλα τα λύμματα του ευρύτερου κέντρου των Αθηνών μέσω του Κηφισού διοχετεύονται στο Φαληρικό Κόλπο. Ιδιαίτερα με τις καλοκαιρινές βροχοπτώσεις, όταν ο κόσμος κάνει μπάνιο στις παρακείμενες περιοχές το πρόβλημα πιθανά είναι σοβαρό.

Το μπάνιο στην περιοχή αυτή σήμερα αποτελεί μια ουτοπία που συγχρόνως είναι πραγματικότητα καθώς πολλοί-ες κολυμπούν και ψαρεύουν.

Θα μπορούσε άραγε όλο αυτό το μέτωπο να αποτελέσει τόπο αναψυχής, περιπάτου και μπάνιου; Θα μπορούσαμε να ξαναδούμε τα ποτάμια ζωντανά σ’ αυτό το σημείο της ακτής; Θα μπορούσαν τα παράκτια οικοσυστήματα των δύο ποταμών να αποκατασταθούν και η ουτοπία να γίνει πραγματικότητα;
Οι κάτοικοι όπως και οι τοπικοί σύλλογοι διεκδικούν στην περιοχή ένα
παράκτιο πάρκο που θα αποκαταστήσει την επαφή της πόλης με τη θάλασσα και θα
εκτείνεται από το Σ.Ε.Φ. μέχρι το Παλαιό Φάληρο.

Οι ομάδες Αστικό Κενό, Δίκτυο Νομαδικής Αρχιτεκτονικής, Flux factory και CUP προσκαλούν το κοινό σε τ α ξ ί δ ι α – δ ι α δ ρ ο μ έ ς με π λ ε ο ύ μ ε ν α ή π ε ρ π α τ ώ ν τ α ς .
Προσκαλούν σε π λ ε ύ σ ε ι ς στον φαληρικό όρμο από τον Φλοίσβο έως την Ψυτάλλεια, σε π ε ρ π ά τ η μ α στην ακτή και κατά μήκος εντός ή εκτός της κοίτης του ποταμού Κηφισού. Προσκαλούν να δηλώσουν συμμετοχή τοπικοί σύλλογοι , χαρτογράφοι, ποιητές, περιβαλλοντολόγοι, κοινωνιολόγοι, φιλόσοφοι, μουσικοί, δημοσιογράφοι, designers , raft makers και άλλοι στο site. Στο site αυτό αποθηκεύονται πληροφορίες ,σχόλια κλπ
Οι πλεύσεις θα πραγματοποιηθούν σε συνεργασία με τον σύλλογο ΣΕΑΝΑΤΚ (Σύλλογος Ερασιτεχνών Αλιέων Τζιτζιφιών Καλλιθέας) στις 13, 14 του Ιουνίου.Τα πλεούμενα θα ξεκινήσουν από τα γραφεία του Συλλόγου στις 11 το πρωί στις 13 και στις 14 . Στις 14 το απόγευμα θα πραγματοποιηθεί συζήτηση. Οι χαρτογραφήσεις, οι εικόνες, τα κείμενα και οι ιστορίες που θα παραχθούν από τους συμμετέχοντες θα παρουσιαστούν στον Φλοίσβο, από την αρχή της δράσης γίνεται ένα ημερολόγιο το οποίο σκεφτόμαστε στη συνέχεια να εκδοθεί. Στις εγκαταστάσεις του συλλόγου που ευγενώς τις παραχωρεί θα οργανωθεί συζήτηση πάνω στα παραπάνω θέματα.

Οι δράσεις ταξίδια-διαδρομές έχουν σκοπό την επαφή μας με τα κομμάτια της χαμένης φύσης μέσα στη πόλη, με τα ίχνη δραστηριοτήτων, με υποκειμενικότητες, με την ανάγνωση μιας βαθιάς καταστροφής που σχετίζεται με τους τρόπους ύπαρξης και κοινής ζωής στην Αθήνα, με μια πρόταση για ένα νέο γίγνεσθαι.

Συμμετέχουν :

α) από την ομάδα Αστικό Κενό: Νίκος Καζέρος, Ελένη Τζιρτζιλάκη, Χαρίκλεια Χάρη, Τζίμης Ευθυμίου /
http://urbanvoidathens.wordpress.com εξωτερική συνεργάτης Τζίλη Τραγανού

β) από το Δίκτυο Νομαδική Αρχιτεκτονική: Πέγκυ Ζάλη, Μάνος Κορνελάκη , Στέφανος Χανδέλης , Valentina Ros /
www.nomadikiarxitektoniki.net

γ) από την ομάδα Flux Factory: Douglas Paulson ,Chen Tamir /
www.fluxfactory.org

δ) από την ομάδα CUP (Center for Urban Pedagogy ) : Damon Rich, Jae Shin
www.anothercupdevelopment.org .

Ημερομηνίες δράσεων: 13, 14 Ιουνίου 2009.
Χρόνος έναρξης δράσεων: 11:00 π.μ.
Σημεία αναχώρησης : Γραφεία συλλόγου ΣΕΑΝΑΤΚ .

Η περιοχή του Ελαιώνα γνωστή από την αρχαιότητα με τα ίδιο τοπωνύμιο, καταλαμβάνει κεντρική περιοχή του οικιστικού ιστού της Πρωτεύουσας (απέχει 3 χλμ. από την Ομόνοια). Συνδέει τις ανατολικές με τις δυτικές συνοικίες της Αθήνας, πρόκειται για την περιοχή με τη μακροβιότερη βιομηχανική ιστορία.

Η περιοχή [1] μπορεί να χαρακτηριστεί ως η ά-κτιστη ζώνη της Αθήνας. Εξαιτίας του βιομηχανικού της χαρακτήρα (μόλυνση, θόρυβος κ.λπ. ) έως τώρα δεν θεωρείτο περιοχή προς εκμετάλευση με αποτέλεσμα μεγάλα τμήματα της περιοχής να έχουν μείνει άκτιστα/ά-κτιστα[2]. Αυτό δεν άργησε να αντιστραφεί αφού οι μεγάλες εκτάσεις γης σε πολύ χαμηλές τιμές έγιναν ελκυστικές για τη κτηματαγορά όπου δε θα αφήσει τίποτα άκτιστο[3]. Προς το παρόν έχουν δημοσιοποιηθεί ότι θα δημιουργηθούν στη περιοχή εκτός από το γήπεδο του Παναθηναικού, εμπορικά κέντρα κ.λπ.

Με αφορμή τα παραπάνω το Δίκτυο Νομαδική Αρχιτεκτονική προτείνει μία σειρά δράσεων. Τα θεωρητικά κυρίως ερωτήματα που έχει σκοπό να θέσει είναι το πως μπορεί ο αρχιτέκτονας με τα εργαλεία που διαθέτει να υποστηρίξει το ά-κτιστο χωρίς να αυτοαναιρείται, τι και αν πρέπει να παραμήνει ά-κτιστο, για ποίο λόγο, ποίες νέες συνθήκες χρήσης και κατοίκισης του ά-κτιστου δημιουργούνται; Η πρόταση εντάσσεται στην κατηγορία εργαστήριο και περιλαμβάνει τρία στάδια εργασίας:

1. Είναι ο εντοπισμός των ά-κτιστων τμημάτων του Ελαιώνα και η σημασιοδότησή τους -υπογράμμιση τους in situ μέσα από μία διαδρομή-δράση στο έδαφος της.

2. Η έκθεση της καταγραφής της δράσης στο Bυζαντινό μουσείο.

3.Η δημιουργία μιας πολυδιάστατης πλατφόρμας διαλόγου, προβληματισμού και προτάσεων στο χώρο της έκθεσης με αφορμή την in-situ δράση. Η εγκατάσταση θα αποτελείται από τραπέζι, καρέκλες, αρχειακό υλικό, υλικό από το Παρατηρητήριο κατοίκισης. Θα συμμετέχουν κάτοικοι[4], αρχιτέκτονες, κοινωνιολόγοι, εικαστικοί, θα θέτει θέματα και θα αναζητεί προτάσεις σχετικά με τη περιοχή και το ά-κτιστο. Παράλληλα στο blog θα μπορεί κάποιος-α να συμμετέχει on line.

[1] το Δίκτυο έχει δημιουργήσει το Παρατηρητήριο Κατοίκησης για τις περιοχές Κεραμεικός, Μεταξουργείο, Γκάζι Ελαιώνας.
[2] Βυζαντινές εκκλησίες, εργοστάσια, μονοκατοικίες, ελαιόδενδρα και αμπέλια αρχαιολογικά ευρήματα και χώροι κενής χρήσης συνθέτουν το ά-κτιστο της περιοχής.
[3] Από έκταση της περιοχής εκδιώχθηκαν ήδη πολλές οικογένειες τσιγγάνων.
[4] το Δίκτυο συνεργάζεται με την επιτροπή πολιτών για τη διάσωση του Ελαιώνα.

Το Εργαστήριο οργανώνεται από την Παγώνα Ζάλη και την Ελένη Τζιρτζιλάκη αρχιτέκτονες συμμετέχει η κοινωνιολόγος Κατερίνα Νασιώκα, ο εικαστικός Στέφανος Χανδέλης, ο εικαστικός Πέτρος Μώρης, η Μαύρα Λάζαρη αρχιτέκτονας, η επιτροπή πολιτών κατοίκων του Ελαιώνα, ο εκδότης του περιοδικού «ΑΝΤΙ» Χρήστος Παπουτσάκης η δημοσιογράφος Κατερίνα Οικονομάκου, και άλλοι-ες.

Κείμενο: ΜΗΝ ΠΕΤΑΞΕΙΣ ΤΙΠΟΤΑ!

Κείμενο: Αρχιτεκτονικές Προβολές

Φωτογραφίες από την πομπή (του Στέφανου Χανδέλη)

Βίντεο από την πομπή (του Μάνου Κορνελάκη)

Πρώτο Μέρος

Δεύτερο Μέρος

Το Δίκτυο Νομαδική Αρχιτεκτονική δηλώνει τη συμμετοχή του στο Love Difference Pastries με το project «πίτα, μετασχηματιζόμενο γλυκό» συνεισφέροντας σε ένα διαπολιτισμικό διάλογο στην ευρύτερη περιοχή της Μεσόγειου. Η φιλοξενία και η ανταλλαγή είναι δύο έννοιες που αναδεικνύονται μέσα από αυτό το project και ταυτόχρονα το καθορίζουν.

Το Δίκτυο έχει ήδη πραγματοποιήσει στο παρελθόν projects στις οποίες η τροφή αποτελούσε στοιχείο των δράσεων. Είτε σαν μια συμπληρωματική ενέργεια είτε ως δομικό στοιχείο του concept το φαγητό έχει αποδειχτεί ως άμεσος τρόπος επικοινωνίας με τους εμπλεκόμενους σε κάθε project. Ειδικά το γλυκό, που θα έλεγε κανείς ότι ξεφεύγει από την καθαυτή διατροφική ανάγκη, αποτελώντας αυτό το «κάτι παραπάνω» διαμορφώνει πολιτισμικές σχέσεις είτε ως επιδόρπιο, είτε ως κέρασμα, είτε ως μια αφιλοκερδής ανταλλαγή.

1.Στο πρόγραμμα «Δράση και Χώρος» στη Σίφνο, νησί των Κυκλάδων, την τελευταία ημέρα παρουσίασης του υλικού, στην κεντρική πλατεία του οικισμού του Κάστρου γίνεται η πρόσκληση των κατοίκων στους οποίους προσφέρεται ένα είδος πίτας «η μπουγάτσα της τεμπέλας». (Καλοκαίρι 2005)

2. Στις 21 Ιουνίου, ημέρα της Μουσικής, στην περιοχή της Αθήνας Γκαζοχώρι το Δίκτυο Νομαδική Αρχιτεκτονική πραγματοποιεί δράση στην κεντρική πλατεία, όπου κάτοικοι της περιοχής παίζουν μουσική. Η μουσική αποτελεί την γλώσσα μέσα από την οποία εκφράζονται οι τουρκόφωνοι μουσουλμάνοι που κυρίως κατοικούν στην περιοχή. Το Δίκτυο προσφέρει μεζέδες στην πλατεία. (2005)

3. Στο Salento στην παρουσίαση του Egnatia Project που έχει οργανώσει το Osservatorio Nomade κάθε ημέρα ομάδα από διαφορετική χώρα προσφέρει φαγητό του τόπου της. Το Δίκτυο Νομαδική Αρχιτεκτονική μαγειρεύει και προσφέρει σουτζουκάκια. (2005)

4. Στο project Άπολις αφηρημένα αναθηματικά γλυπτά εμπνευσμένα από την Αρχαία θεότητα Αρτέμιδα, θεά της ετερότητας, φτιαγμένα για να τρώγονται, γίνονται το αντάλλαγμα εμπιστοσύνης μεταξύ ανθρώπων. Αυτό το αντικείμενο-αντάλλαγμα σύμβολο φιλοξενίας γίνεται ο λόγος της συνδιαλλαγής μας με τους ανθρώπους που λιμνάζουν για λίγο στα κομβικά σημεία τόπου τα οποία επανατοποθετούμε πάνω στο χάρτη. Σε αντάλλαγμα του φαγώσιμου αναθηματικού γλυπτού που προσφέρουμε στα μέλη της εξορισμένης κοινότητας, εκείνοι μας προσφέρουν επιλεγμένα από αυτούς αντικείμενα. Ο ρόλος του ξένου είναι διφορούμενος καθώς ο Άπολις-ξένος είναι αυτός που θα μας φιλοξενήσει εφήμερα.

Επιλέγουμε κοινότητες με τις οποίες εμπλεκόμαστε και δρούμε ως καταλυτές:

* Το κέντρο υποδοχής αιτούντων άσυλο στο Λαύριο (Αττική), ένα πανοπτικό κτίριο το οποίο χωρικά εμπεριέχει τον εγκλεισμό και οι φιλοξενούμενοι Αφγανοί βρίσκονται σε μια αμφιβολία για το παρόν και το μέλλον καθώς δεν έχουν χαρτιά , δεν γνωρίζουν αν θα αποκτήσουν κλπ
* Το παζάρι το οποίο αναπτύσσεται στην Κορεάτικη αγορά και γίνεται από τουρκόφωνους μουσουλμάνους, τσιγγάνους, Ρώσους κλπ

Εντάσσουμε τη πράξη αυτή σε μια σειρά καταστάσεων τις οποίες προτείνουμε στην πόλη, στην ρευστότητα των συνθηκών που επικρατούν σήμερα στην βιοπολιτική, στις οποίες ο καθένας μπορεί να μετατραπεί από οικοδεσπότης σε φιλοξενούμενο και το αντίστροφο, επιχειρώντας μια διευρυμένη έννοια της φιλοξενίας σε κοινότητες της πόλης και εντάσσοντας τη σε μία γενικότερη πρακτική με σχεσιακό και κοινωνικό χαρακτήρα.

Η προσφορά του γλυκίσματος σε κοινότητες όπως στο Λαύριο γίνεται αφορμή για να μετατραπούμε εμείς σε φιλοξενούμενοι στο χώρο τους, και στη συνέχεια για την διαδικασία της ανταλλαγής ,καθώς εκείνοι μας προσφέρουν δύο μαντήλια που έχουν φέρει από το Αφγανιστάν. Στο Παζάρι αντίστοιχα μας προσφέρουν πολλά διαφορετικά αντικείμενα. Έχουμε σκοπό να πραγματοποιήσουμε ανάλογες δράσεις σε πλατείες στις περιοχές σε κρίση που βρίσκονται σε μετασχηματισμό, όπως στον Κεραμεικό, Μεταξουργείο, Ελαιώνας ,Γκάζι σε πλατείες, πάρκα, διάσπαρτα καφενεία μεταναστών.

Για το project Love Difference Pastries προτείνουμε την πίτα ως μετασχηματιζόμενο γλυκό, ως ένα αντικείμενο το οποίο θα λειτουργήσει γύρω από τις έννοιες φιλοξενία, ανταλλαγή, εμπλοκή.Το γλυκό θα γίνει αφορμή να φιλοξενηθούμε από διασκορπισμένες κοινότητες της πόλης, να εμπλακούμε στα προβλήματα τους, να αναπτυχθούν σχέσεις.

Η πίτα προέρχεται από αγροτικές και κτηνοτροφικές περιοχές της Ελλάδας. Επίσης συναντάται και σε διάφορες νομαδικές φυλές που σχετίζονται με τον ελληνικό χώρο (Σαρακατσάνους, Συρρακιώτες, Βλάχους). Για την πίτα ισχύει το ρητό «πενία τέχνας κατεργάζεται» καθώς παρασκευάζεται από πρωταρχικά υλικά: λάδι, αλεύρι, τυρί, βούτυρο, αυγά, χόρτα, μέλι (για γλυκές πίτες), φρούτα, ξηρούς καρπούς κλπ. Μεταγενέστερα στην συνταγή προστίθεται το φύλλο (ζύμη πλασμένη πολύ λεπτή) που τα μυστικά της παρασκευής του αποτελούσαν «προικιό» από μάνα σε κόρη.
Ανάλογα την περιοχή, την εποχή, και τις ιδιαίτερες περιστάσεις (γιορτές, γάμους κλπ) η πίτα μετασχηματίζεται σε αλμυρή ή γλυκιά, ψημένη στο φούρνο ή τηγανισμένη αποτελώντας την κύρια τροφή στο φτωχό περιβάλλον της Ελλάδας.

Η ανάγκη μετακίνησης των νομάδων καθιστούσε δύσκολη την παρασκευή πολύπλοκων φαγητών έτσι η πίτα αποτελούσε ιδανική διατροφική λύση. Νομάδες όπως οι Σαρακατσάνοι έφτιαχναν μια γλυκιά πίτα από ένα μίγμα αλευριού, βουτύρου, μελιού (μεταγενέστερα ζάχαρης) και άλλοτε φρούτων το οποίο τηγάνιζαν. Γλυκές πίτες συνηθίζεται να φτιάχνονται σε γιορτές όπως στην αρχή του θερινού Ηλιοστασίου και την γιορτή του Αϊ-Γιώργη.

Η πίτα σχετίζεται άμεσα με διάφορα έθιμα χωριών της ηπειρωτικής και νησιώτικης Ελλάδας. Επίσης για την πίτα υπάρχουν πολλές λαϊκές παροιμίες. Η «φανουρόπιτα» γίνεται την ημέρα του Αγίου Φανουρίου για να φανερώσει πράγματα. Η Βασιλόπιτα είναι η πίτα που παρασκευάζεται παραμονές της Πρωτοχρονιάς και κόβεται (μοιράζεται) ακριβώς το μεταμεσονύκτιο που αλλάζει ο χρόνος. Βασικό γνώρισμα της Βασιλόπιτας είναι ότι θέτουν μέσα χρυσό νόμισμα (κωσταντινάτο) ή ασημένιο ή και απλό κοινό.

Οι Αρχαίοι Έλληνες σέρβιραν σαν επιδόρπιο γλυκές και αλμυρές πίτες φτιαγμένες από μέλι, τυρί και λάδι. Ιδιαίτερα ονομαστό φαγητό ήταν ο μυτλωτός, μια πίτα με τυρί ανακατεμένο με μέλι και σκόρδα.

Ενδιαφέρον στοιχείο είναι επίσης το σχήμα της που διαμορφώνεται ανάλογα με τις περιστάσεις καθώς και τα διακοσμητικά σχέδια που μερικές φορές χαράζονται στην επιφάνειά της.

Πρόταση
Στην πρότασή μας παίρνουμε ως βάση μια γλυκιά πίτα με υλικά που αναφέρονται σε συνταγές της αρχαίας Ελλάδας και της ελληνικής παράδοσης όπως η μελόπιτα Σίφνου, γλυκό που παρασκευάζεται σε γιορτές όπως το Πάσχα.

Προτείνουμε την κατασκευή του γλυκού σε αφηρημένα αναθηματικά γλυπτά από χαρτί εμπνευσμένα από σύμβολα αρχαίων θεοτήτων της φιλοξενίας.

Στην αρχαία Ελλάδα η φιλοξενία αποτελεί σημαντικό στοιχειό της κοινωνικής ζωής και θεωρείται ιερή. Ο Δίας, αρχηγός των θεών του Ολύμπου, αναφέρεται και ως προστάτης της φιλοξενίας (Ξένιος Δίας), η Άρτεμης θεά της ετερότητας και ο Ερμής προστάτης των ξένων, των ταξιδιωτών και της φιλοξενίας. Μύθοι όπως αυτός του Φιλίμωνα και της Βαυκίδας και αυτός του Άγριου και Όρειου δείχνουν πως η φιλοξενία ανταμείβεται και η μη τήρησή της τιμωρείται αυστηρά.

Συνταγή
(Για 6-8 άτομα)
Υλικά

4 αυγά
50 γραμ. ψιλή ζάχαρη
1 κουτ της σούπας αλεύρι για όλες τις χρήσεις
500 γραμ φρέσκια μυζήθρα ή ρικόττα
60 ml θυμαρίσιο μέλι
70gr σταφίδες Κορίνθου
70gr τριμμένα καρύδια
1/2 κουτ. του γλυκού κοπανισμένη κανέλα

Εκτέλεση
Προθερμάνετε το φούρνο στους 180 Κελσίου. Βάλτε στο φούρνο μια λαμαρίνα για να ζεσταθεί. Χτυπήστε τ’ αυγά σ’ ένα μπολ, προσθέστε τη ζάχαρη, το αλεύρι και χτυπήστε μέχρι να αφρατέψει το μείγμα. Προσθέστε το τυρί, το μέλι, τα καρύδια, τις σταφίδες και μισή από την ποσότητα της κανέλας και ανακατέψτε καλά. Ρίξτε το μείγμα στη φόρμα και λειάνετε την επιφάνεια μ’ ένα μαχαίρι. Βάλτε τη φόρμα πάνω στην προθερμασμένη λαμαρίνα του φούρνου και ψήστε τη πίτα για 50-60 λεπτά, μέχρι να ροδίσει. Βγάλτε τη απ’ το φούρνο και πασπαλίστε τη, όσο είναι ακόμα ζεστή, με την υπόλοιπη κανέλα.

Κατασκευή σχημάτων/φόρμας
Για την μορφή του γλυκού προτείνουμε αφηρημένα αναθυματικά γλυπτά τα οποία βασίζονται σε αρχαίες θεότητες της φιλοξενίας και της ετερότητας και κατασκευάζονται με χαρτί. Η πίτα τοποθετείται μέσα σε αυτά και λαμβάνει ανάλογο σχήμα.

Διαδικασία διανομής-ανταλλαγής
Η αρχική ανταλλαγή θα γίνει στον κύκλο των υπολοίπων συμμετεχόντων στο project Love Difference Pastries. Έπειτα, μέσα από αυτή την επικοινωνία και την ενημέρωση μας για διάφορες κοινότητες στην ευρύτερη περιοχή, η ομάδα θα τις επισκεφθεί και θα προσφέρει το γλυκό σε αυτές .

Με αυτή την δράση επιδιώκουμε την εμπλοκή με κοινότητες δίνοντας την δυνατότητα στο γλυκό να μετασχηματιστεί και να παραλλαχτεί μέσω δικών τους συνταγών και προτάσεων, διευρύνοντας τελικά τις έννοιες της φιλοξενίας και της ανταλλαγής.

εικονογραφημένο pdf

To Δίκτυο Νομαδική Αρχιτεκτονική έχει ως στόχο τον Ιούνιο του 2007 να υλοποιήσει στo Γκαζοχώρι και στην ευρύτερη περιοχή, μία σειρά από χωρικές καταστάσεις- δράσεις οι οποίες θα πραγματοποιηθούν από αρχιτέκτονες , εικαστικούς, κλ.π .Τα projects στηρίζονται στην εμπλοκή των παραπάνω και στη συνέχεια στην εμπλοκή τους στον τόπο και στις μητροπολητικές συνθήκες, την διείσδυση σε αυτές.
Το θέμα το οποίο τίθεται σε διερεύνηση- επεξεργασία αφορά τον «Mετασχηματισμό του εδάφους» της τοποθεσίας .
Ο καθένας –καθεμία ο οποίος η οποία θα συμμετέχουν θα επεξεργαστεί ένα project στην τοποθεσία μέσα από την επιτόπια έρευνα .
Το τελικό αποτέλεσμα θα είναι ένα ΣΧΕΔΙΟ το οποίο θα παρουσιαστεί in situ.
Αυτά τα ΣΧΕΔΙΑ τα οποία θα αφορούν ζητήματα και τοποθεσίες του εδάφους θα αποτελέσουν μία περιπλάνηση στην περιοχή, και θα είναι μία νέα ανάγνωση-πρόταση αυτής .

Λαμβάνοντας υπ όψη ότι στο Γκαζοχώρι και στην ευρύτερη περιοχή, πρόκειται σήμερα για μια εδαφική κατάσταση που την χαρακτηρίζει η πολυπλοκότητα, η αβεβαιότητα και η εξαιρετική εκμετάλλευση, και ότι η περιοχή μπορεί να προσδιοριστεί ως μία οριακή κατάσταση σε μετασχηματισμό, που δεν έχει πάψει να είναι «διάτρητη» μέσα στην μητροπολητική πραγματικότητα της Αθήνας .
Το Δίκτυο προτείνει στους συμμετέχοντες τον επί τόπου εδαφικό σχεδιασμό μέσα από την τεχνική της εδαφικής παρατήρησης και το βίωμα του τόπου και της μητροπολιτικής συνθήκης καθώς και των κοινωνικοοικονομικών φαινομένων. Δηλαδή την διείσδυση στο παρόν της αστικής κατάστασης, έτσι ώστε να μπορέσει κανείς να δει το παρελθόν και να επηρεάσει το μέλλον.
Επιδιώκεται να βρεθεί η μεθοδολογία καθώς και τα εξειδικευμένα εννοιολογικά εργαλεία , για το πώς μπορεί η αρχιτεκτονική και η τέχνη να επέμβουν δυναμικά στην αστική κατάσταση και τον μετασχηματισμό του εδάφους, να υλοποιηθεί μια εμπειρία μελέτης και σχεδιασμού.
Στα τρία χρόνια που το Δίκτυο βρίσκεται στην περιοχή, έχουν σημειωθεί απίστευτες αλλαγές, καθώς τρία καφενεία έχουν κλείσει , πολλοί κάτοικοι εκτοπίζονται ,η κατοίκηση εξ αιτίας των κέντρων διασκέδασης είναι αδύνατη ,καθώς διαπιστώνει και ο σύλλογος Μέγας Αλέξανδρος ο οποίος έχει κινητοποιηθεί .O κρατικός μηχανισμός φαίνεται ότι βρίσκεται σε δύσκολη θέση να αντιμετωπίσει την κατάσταση.
Η περιοχή βιώνει σήμερα την βίαιη συνθήκη διαφορετικών πραγματικοτήτων και μετασχηματισμών .
Πως αυτό θα μπορούσε να γίνει λαμβάνοντας υπόψη τους κατοίκους, ώστε οι νέες χρήσεις να συνυπάρχουν με τις παλιές, ώστε οι ίδιοι να συμμετέχουν στον σχεδιασμό και να μην αναγκαστούν να εκτοπιστούν; Tι συμβαίνει με τον δημόσιο, με τον ιδιωτικό χώρο, τι άλλοι χώροι αναδεικνύονται στην περιοχή;
Τι μπορεί να είναι ένα ΣΧΕΔΙΟ σήμερα ; Πως μπορεί να το αντιληφθεί ο αρχιτέκτονας ,ο εικαστικός ,τι αλλάζει, μέσα από μία κοινή επεξεργασία τι μπορεί να εκφράσει πως μπορεί να επηρεάσει το παρόν και το μέλλον του εδάφους της πόλης;
Πως μπορεί να αναδείξει την κρυμμένη δυναμική της τοποθεσίας; να εξερευνήσει τον χρόνο;

Αναζητώντας νέες μορφές συμμετοχής στον σχεδιασμό μέσα από τις εμπειρίες των καταστασιακών , της Land Art, των ριζοσπαστικών αρχιτεκτόνων του 70 , αλλά και τις εμπειρίες της δημόσιας τέχνης , ανατρέχοντας σε θεωρητικούς , συνδέοντας την πολιτική με ην αρχιτεκτονική και την τέχνη ,συνεχίζουμε την εμπειρία μας στην τοποθεσία και επιδιώκουμε να την μετατρέψουμε σε μια μεθοδολογική έρευνα ικανή να επηρεάσει την πραγματικότητα.