“Το καλό θα ‘ρθει από τη θάλασσα” Δράση –Συνάντηση στη Μυτιλήνη

Νομαδική Αρχιτεκτονική(nomadikiarxitektoniki.net) – Caravan Project (www.caravan project.org) 14/11/2014 στην ακτή Τσαμάκια στο yurt.


Στο νησί κυριαρχεί η αίσθηση ότι βρίσκεται κανείς ανάμεσα στην Aνατολή και στη Δύση καθώς στην αρχιτεκτονική, τη μουσική, στους δρόμους και στους χώρους της πόλης αυτή είναι η αίσθηση που κυριαρχεί. Ο τόπος είναι το σμίξιμο των δυο πολιτισμών, υπενθυμίζοντας συχνά τη γοητεία της Aνατολής.
Εδώ γεωπολιτικά αρχίζει η Ευρώπη, το σύνορο βρίσκεται στη θάλασσα, όταν φτάσει ένας μετανάστης στο νησί είναι πλέον στην Ευρώπη. Ο ευρωπαϊκός οργανισμός ελέγχου Frontex έχει εγκαταστήσει κλιμάκιο στο νησί. Αν και το σύνορο είναι στη θάλασσα, και δεν είναι φράχτης, όπως αυτός στον Έβρο, είναι επικίνδυνο, συχνά απροσπέλαστο, και με τις συνθήκες που γίνεται το ταξίδι, οι ταξιδιώτες είναι παραδομένοι στο άπειρο της θάλασσας.
Η δράση –συνάντηση «Το καλό θα ‘ρθει απο τη θάλασσα» είναι σαν μια ευχή, μέσα από αυτή εκφράζεται η επιθυμία να αντιστραφεί η σημερινή κατάσταση στο Αιγαίο και σε άλλες θάλασσες στη Μεσόγειο, σε νησιά όπως η Λέσβος και η Λαμπεντούζα. Αν και οι άνθρωποι φεύγουν για να ξεφύγουν από πολέμους, φτώχεια, και να συναντήσουν μια καλύτερη ζωή, το Αιγαίο βάφεται με αίμα καθώς αποτελεί μια απο τις σημαντικές εισόδους για την Ευρώπη- φρούριο. Σε αυτή την κατάσταση εξαίρεσης τα σώματα των ανθρώπων στο Αιγαίο χάνουν τη σημασία τους και οι ανθρώπινες ζωές δεν μετρούν, είναι «γυμνές ζωές».
Δεν είναι εύκολο να διασχίσουν τη θάλασσα, εδώ οι μετανάστες πνίγονται σε μια ώρα διαδρομής που για άλλους είναι ρουτίνα καθώς πετάγονται απέναντι για ψώνια και επιστρέφουν το βράδυ. Η Ευρώπη που απο δω ξεκινάει, δεν νοιάζεται γι αυτούς, αντίθετα είναι τα σκουπίδια της. Αναζητά τρόπους να τους ξεράσει εδώ, στην αρχή του ταξιδιού, στου Αιγαίου τα νερά . Και η Ελληνική κυβέρνηση ακολουθεί τις εντολές… Τι κάνουν οι κάτοικοι.. Πολλούς τους απασχολεί, κινητοποιούνται ακτιβιστικά, δρουν σε δύσκολες συνθήκες. Οι κάτοικοι μαζί με τους μετανάστες που είχαν ξεσηκωθεί και με τα διεθνή δίκτυα ακτιβιστών κλείσανε το παλιό κέντρο κράτησης στη Παγανή, δημιουργήσανε και συνεχίζουν να δρουν στο «Xωριό του όλοι μαζί» που είναι (2009)αυτοοργανωμένο χωριό αλληλεγγύης και φιλοξενίας και αποτελεί παράδειγμα αυτοοργανωμένου χώρου Υποδοχής .Γίνονται κι άλλες σημαντικές πρωτοβουλίες μέσα από δίκτυα όπως το Journey back to Lesvos. (1)
Πολλοί κάτοικοι βοηθάνε ανώνυμα, άλλοι δεν θέλουν να ξέρουν για όλα αυτά, άλλοι το θεωρούν αποκλειστικά τοπικό πρόβλημα, και δεν δέχονται πολλές κουβέντες γι’ αυτό. Μέρα με τη μέρα, όλοι –ες καταλαβαίνουν ότι τώρα πιά το ζήτημα αφορά την Ελλάδα, την Ευρώπη, είναι παγκόσμιο.
Η ακτή Τσαμάκια που φιλοξενήθηκα απο το Caravan Project ήταν κοντά στο λιμάνι , έτσι από την πρώτη ημέρα που βρισκόμουν εκεί μετανάστες ερχότανε για να κάνουν ένα μικρό περίπατο. Ποιοί μετανάστες; Αυτοί-ες που τους είχαν αφήσει απο το «κέντρο πρώτης Υποδοχής», το λένε, στρατόπεδο είναι, που βρίσκεται στη περιοχή της Μόριας , άλλοι είχαν μείνει 40 ημέρες άλλοι δύο μήνες, άλλοι μια εβδομάδα . Μετά τους φέρνουν εδώ στο λιμάνι μ’ ενα προσωρινό χαρτί, για να φύγουν για την Αθήνα. Mας είπαν «είναι φυλακή, μας είχαν σαν τα ζώα , μες στη βρωμιά, στιβαγμένους, δεν υπήρχαν γιατροί, φροντίδα τίποτα τίποτα ….». Στο λιμάνι βρίσκονται χωρις χρήματα, άγνωστο πού θα βρουν το εισιτήριο. Τους συναντήσαμε εκει στην άκρη του λιμανιού, μιά νέα γυναίκα με το μωρό της, το μωρό ήταν 18 μηνών, είχε γεννηθεί στο ταξίδι απο το Αφγανιστάν, κοιμόταν πανω σε μια κουβέρτα στο τσιμέντο, οι άλλοι ήταν νεαροί. Δεν είχαν χρήματα για να φύγουν κι ετσι ήταν αναγκασμένοι να μείνουν μερικές ημέρες στο λιμάνι . Τις επομενες δυο ημέρες έβρεχε – ήρθαν να μας βρούν, ήταν μούσκεμα. Ήπιαμε ζεστό τσάι.
Μια αλλη μέρα περνώντας απο το λιμάνι είδαμε έναν ντόπιο που τους έδινε ρούχα «είναι απο τη γυναίκα μου» είπε , «τη νοιάζει κυρίως για τα παιδιά» .
Προχωρώντας στο λιμάνι είδαμε στη σειρά μετανάστες να περιμένουν σε ενα χώρο που δεν μπορούσαμε να πλησιάσουμε, μας είπαν ότι απο δω τους πήγαιναν κατευθείαν στη Μόρια, ήταν αυτοί που μόλις είχαν φτάσει με τις βάρκες απο απέναντι.
Η Ελευθερία κάτοικος του νησιού, μας είπε ότι στο Μόλυβο και σ’ άλλα παράλια φτάνουν με τις βάρκες «μετα τους βλέπεις να περπατούν στη σειρά, είναι σαν σκιές…Τα παιδιά συχνά μας ρωτούν «τι συμβαίνει, τι είναι αυτοι οι άνθρωποι που περπατούν αργά με αυτό το βλέμμα» δεν ξέρουμε πολλές φορές τι να απαντήσουμε. «Είναι μετανάστες» …και «γιατί είναι τόσο λυπημένοι» «Που πάνε ..» «Στην Ευρώπη….». «Είναι και μια παραλία που εκει ξεβράζονται τα κομμάτια απο τις βάρκες, παπούτσια και κομμάτια απο τα ρούχα απο αυτούς-ες που πνίγονται.» Σε μια διαδρομή απέναντι απο ένα εκκλησάκι βρίσκεται ένα είδος μνημείου με κομμάτια από ρούχα ειναι ενα έθιμο απο τη Τουρκία να κάνουν αυτά τα τάματα απο ρούχα ανθρώπων, μου έμοιαζε σαν ενα αφιέρωμα σε εκείνους-ες που πνίγονται στη θάλασσα…
Μια άλλη μέρα στο yurt ήλθε ένα ζευγάρι, ένας αφρικανός με μια ελληνίδα και το μωρό τους, ήλθαν να ζήσουν στη Μυτιλήνη. Όμως είναι εξαίρεση, συνήθως οι μετανάστες δεν θέλουν να μείνουν εδώ, θέλουν να πάνε στην Αθήνα και μετά στη Γερμανία, στη Σουηδία…
Προτείνουμε κάτω από την παλαιά λέξη μια πρωτόγνωρη έννοια της φιλοξενίας , του καθήκοντος φιλοξενίας και του δικαιώματος στη φιλοξενία . Πως θα της δώσουμε τη δυνατότητα να απαντήσει σε καταστάσεις ή εξαναγκασμούς , σε τραγωδίες και διαταγές άνευ προηγουμένου; (2)
Ο χώρος του ΠΙΚΠΑ που βρίσκεται στη Νεάπολη, που ήταν εγκαταλειμμένος πριν, λειτουργεί ως Ανοικτό Κέντρο Υποδοχής απο το «Χωριό του όλοι μαζί», ενα αυτοοργανωμένο χωριό αλληλεγγύης όπου εκατοντάδες πρόσφυγες έχουν φιλοξενηθεί. Εκεί οι μετανάστες ζουν σε εναν οικείο χώρο, ελεύθεροι, ο χώρος είναι μέσα στα δενδρα, μυρίζει φαγητό. Τον χώρο τον συντηρούν το φροντίζουν ακτιβιστές και εθελοντές απο τη Μυτιλήνη. Ο Δήμαρχος πρόσφατα αποφάσισε να κλείσει το ΠΙΚΠΑ. Ο λόγος πιθανότατα ο εξευγενισμός της περιοχής.Όμως ο χώρος συνεχίζει να λειτουργεί.
Οι φιλοξενούμενοι όταν μας βλέπουν μας πλησιάζουν, είναι αρκετές γυναίκες και παιδιά. Τους προσκαλούμε να έλθουν στη δράση -συνάντηση στο yurt την Παρασκευή 14 Νοεμβρίου.
Την επόμενη ημέρα πήγαμε να δούμε το κέντρο πρώτης Υποδοχής (ΚΕΠΥ), έτσι ονομάζεται, στην ουσία πρόκειται για στρατόπεδο όπου προβλέπεται και μακρόχρονη κράτηση στη περιοχή της Μόριας. Μόρια είναι το πλησιέστερο χωριό, όμως το κέντρο βρίσκεται κάπου σε απόσταση από το χωριό, απομονωμένο. Είναι η προέκταση παλαιού στρατοπέδου. Καταλαμβάνει μια μεγάλη έκταση καθώς η χωριτικότητά του είναι για 600 και περισσότερα άτομα, ξεκίνησε να λειτουργεί στις 25 Σεπτέμβρη 2013. Πριν ένα χρόνο απ’ ότι μας είπαν ξεκίνησε η κατασκευή του. Πρόκειται για μια υπερσύγχρονη φυλακή καθώς υπάρχουν διπλές και τριπλές περιφράξεις, συρματοπλέγματα παντού, στις εισόδους, και μέσα στις ελιές. Μπορέσαμε να μπούμε μέσα γιατί είχαν ξεχασει την πόρτα ανοιχτή, υπήρχε άλλη εσωτερική περίφραξη και άνθρωποι ρημαγμένοι , ανυπεράσπιστοι ,που έτρωγαν το φαγητό από το πάτωμα, γυναίκες ,παιδιά, νεαροί άνδρες. Χαιρετούν κρυφά, είναι φοβισμένοι. Είναι σκυφτοί αν και νέοι. Το σώμα προδίδει την ψυχική τους κατάσταση. Ο αστυνομικός μας έδιωξε γρήγορα, είπε οτι δεν είχαμε δικαίωμα να βλέπουμε, να είμαστε εδώ, μας συνόδεψε έξω στο δρόμο. Στο χωριό, στη Μόρια, μας είπαν ότι δεν ήθελαν να γίνει , ουτε καν τους ρώτησαν, αλλωστε κανείς από το χωριό δεν δουλεύει εκεί, «είναι φυλακή, δεν μας χρειάζονται….» Ενας μη τόπος, ενα πουθενά, που κυριαρχεί ο εγκλεισμός και ο φόβος. Αυτή είναι η φιλοξενία της Ευρώπης για ανθρώπους που έχουν ανάγκη απο έναν νέο τόπο.
Από κοινωνικής απόψεως είναι ζωντανοί νεκροί οι παλιές τους ταυτότητες επιβιώνουν κατά κύριο λόγο ως φαντάσματα-στοιχειώνοντας τις νύχτες τους τόσο πιο επώδυνα όσο πιο αόρατες είναι τη μέρα στο στρατόπεδο. (3)
«Εκείνους -ες που ξεβραζει η θαλασσα τους μαζεύουν και τους θάβουν, επειδή δεν ξερουν ποιοί είναι ,τους βάζουν μόνο έναν αριθμό θάβονται χωρίς όνομα…μια φορά μαζεψαμε ένα πτώμα νομίζαμε..μετά ομως σιγά σιγά ζωντάνεψε όταν βγήκε απο το νερό. Είναι το γαμώτο που πνίγονται σε μια τόσο κοντινή απόσταση …συχνά πνίγονται όταν τους βρίσκουν με τις βάρκες οι λιμενικοί και τους γυρνάνε πίσω, και τους αφήνουν μέσα στη θάλασσα. Λιγο πρίν απο τη Τουρκία…»(από μαρτυρία μετανάστη που ζει στη Λέσβο).
Η Άρτεμις ειναι, μια απο τις ελληνικές θεοτητες , που στη φαντασία τους οι έλληνες τοποθετούν μακριά από την Ελλάδα ,θεωρόντας τη ξενόφερτη.Τετοια είναι η περίπτωση της Ταυρικής Αρτεμιδος ……Αφού την αποδεχτούν οι Έλληνες και την ενσωματώσουν στη λατρεία τους γινεται θεότητα του πολιτισμένου ανθρώπου ,δηλαδή αυτού, που σε αντίθεση με το βάρβαρο ,το άγριο,φροντίζει να υπάρχει μια θεση για κείνον που είναι ξένος..Σ υμβολίζει την ικανότητα του πολιτισμένου να ενσωματώνει ότι είναι ξένο να αφομοιώνει το διαφορετικό το έτερον, εμφανίζεται ως θεμελιώτρια της πόλης θεμελιώνοντας για όλους αυτούς που ήταν διαφορετικοί , αντίθετοι μεταξύ τους ακόμη και εχθροί, μια κοινή ζωή …. (4)
Η ιδέα ήταν για τη δράση -συνάντηση να ζυμωθεί ένα ψωμί γλυπτό – εμπνευσμένο απο τη θεά Άρτεμη και να μοιραστεί στους προσκεκλημένους.
Έβρεχε πολύ αυτή την ημέρα και στις 2 το μεσημέρι μας πήρε ο οδηγός απο το πουλμανάκι του Δήμου να μας πει οτι δεν έρχεται, ότι «δεν θέλει να μεταφέρει λαθρομετανάστες…» Ο αντιδήμαρχος εδω και μέρες μας είχε υποσχεθεί ότι θα γινόταν η μεταφορά.Τι θα κάναμε στο πάρα πέντε; Μετα μάθαμε ότι ο υπεύθυνος μετακίνησης δεν υπέγραφε το έγγραφο για τη μεταφορά…
Η μεταφορά έγινε από φίλους και ένα μικρό πουλμανάκι που νοικιάστηκε… Σε λίγο, αν και έβρεχε καταρρακτωδώς ήταν όλοι στο yurt …
Γυναίκες, παιδιά, άνδρες, νεαρά αγόρια….Όλοι μαζί εδω λοιπόν…
Ο χώρος ηταν στρωμένος με καθε είδους χαλιά, υπήρχε ζεστο τσάι και το ψωμί -γλυπτό που ήταν στο κέντρο του χώρου. Το ψωμί το είχε πλάσει ο Ματθαίος καλλιτέχνης αρτοποιός. Ήταν άλλοτε μετανάστης στη Αμερική. Γύρισε πίσω. Το ψωμί το πρόσφερε, δεν πήρε χρήματα….
Είμαστε πάνω από 50 άνθρωποι καθίσαμε στον κύκλο που σχηματιζε το yurt.
«Δεν θα ξεχάσω τα βλέμματα των γυναικών» είπε ο Στρατής….. Μετά αρχίσαν οι ιστορίες . Η Αλεξάνδρα συζητούσε με τη νεαρή αφγανή , έμοιαζαν φίλες από παλιά.
Η Τατζίκ εφυγε από το Ιρακ λόγω πολέμου με τη κόρη της, θέλει να πάει στη Γερμανία..
« Ήρθα στην Ευρώπη, καιρό ήθελα νάρθω στην Ευρώπη είναι ο Ήλιος …είπε ο νεαρός αφγανός.»
«Χασαμε πριν λίγες ημέρες τον μεγαλο μας γυιό στις γραμμές του τρένου σκοτώθηκε πηγαίνοντας βόρεια στα σύνορα , τον πάτησε το τρένο , η αστυνομία δεν βοήθησε. ….Στη Τουρκία 4 ημερες είμαστε στη φυλακή μετα ηλθαμε στην Ελλάδα.. Τώρα συνέβει αυτό…»
Οι ιστορίες ηταν δύσκολο να ακουστούν καθώς έβρεχε δυνατά , οι φωνές χανόταν, ήταν μόνο ψίθυροι μεσα στον ήχο της βροχής, ψίθυροι για ταξίδια, για εγκλεισμούς, για απώλειες, για αποχωρισμούς , αλλά και για όνειρα. Ο Σόλωνας τραγούδησε ένα τραγούδι της ξενιτιάς. Ήταν οι έλληνες ξενιτεμένος λαός άλλοτε, ξανά τώρα… Στο τέλος ήταν ένα κέρασμα από φαγητό που είχε φτιάξει ο παλαιστίνιος φίλος που ζούσε στο νησί. Χορέψαμε όλοι μαζί, θέλαμε να ξεχαστούμε στο χορό . Από τη βροχή κόπηκε το ρεύμα, συνεχίσαμε τις ιστορίες ….ως αργά. Την άλλη μέρα δεν έβρεχε η θάλασσα είχε ηρεμήσει και τα αδέσποτα σκυλιά είχαν ξαπλώσει γύρω απο το yurt….

Ελένη Τζιρτζιλάκη
Ευχαριστούμε την Εφη Λατσούδη απο το Χωριό του όλοι μαζί, τον φούρνο με τα ξύλα, τον Σόλωνα, και όσους-ες βοήθησαν να γίνει αυτή η δράση-συνάντηση.

Σημ.
(1) Journey Back to Lesvos Creating networks of solidarity and struggle for freedom of movement , επιστροφή στη Λεσβο, ο αγώνας για την ελευθερία της μετακίνησης και την επιστροφή, της αλληλεγγύης πίσω στα σύνορα, Εκδοση 2013. Τον Οκτώβριο του 2013 οργανώθηκε μια συνάντηση απο το Welcome to Europe, Νεοι χωρίς Σύνορα, νεοι άνθρωποι που έφτασαν στην Ελλάδα το 2008 και εν τω μεταξει έχουν κερδίσει το δικαίωμα να παραμείνουν στη Γερμανία και τη Σουηδία επέστρεψαν στον τόπο αφιξης τους στη ν Ευρώπη, στη Μυτιλήνη …. πολύ κατατοπιστική η έκδοση ανάμεσα στα αλλα η ομάδα έκανε εκδήλωση Journey Back to Lesvos Creating networks of solidarity and struggle for freedom of movement , επιστροφή στη Λεσβο, ο αγώνας για την ελευθερία της μετακίνησης και την επιστροφή, της αλληλεγγύης πίσω στα σύνορα, Εκδοση 2013. Τον Οκτώβριο του 2013 οργανώθηκε μια συνάντηση απο το Welcome to Europe, Νεοι χωρίς Σύνορα, νεοι άνθρωποι που έφτασαν στην Ελλάδα το 2008 και εν τω μεταξει έχουν κερδίσει το δικαίωμα να παραμείνουν στη Γερμανία και τη Σουηδία επέστρεψαν στον τόπο αφιξης τους στη ν Ευρώπη, στη Μυτιλήνη …. πολύ κατατοπιστική η έκδοση ανάμεσα στα αλλα η ομάδα έκανε εκδήλωση μνήμης στη Θέρμη,12 Οκτωβρίου 2013, εις μνήμην όσων χάθηκαν στη προσπάθειά τους να φτάσουν στην Ευρώπη.
(2) Jaques Derrida, Πέραν του κοσμοπολιτισμού, εκδόσεις Κριτική σελ.19
(3) Zύγκμουντ Μπάουμαν, Ρευστή αγάπη, Για την ευθραυστότητα των ανθρωπίνων δεσμών, βιβλιοπωλείο της Εστίας, σελ. 250
(4) Jean Pierre Vernant, Το βλέμμα του θανάτου, Μορφές της ετερότητας στην αρχαία Ελλάδα, εκδ. Αλεξάνδρεια, σελ.29,30

Η δράση–συνάντηση θα πραγματοποιηθεί την Παρασκευή 14 Νοεμβρίου, ώρα 17:00, στην Δημοτική Ακτή Τσαμάκια, στο yurt του Caravan Project και προσκαλεί μετανάστες και ντόπιους, να βρεθούν μαζί για λίγες ώρες.

Εκεί θα δημιουργήσουμε έναν οικείο, φιλόξενο χώρο, ένα προσωρινό καταφύγιο, δίνοντας έμφαση στην ευρύτερη έννοια της φιλοξενίας, του πρωτόγνωρου καθήκοντος για φιλοξενία, και του δικαιώματος στην φιλοξενία.

Μαζί με το ζεστό τσάι θα μοιραστούμε ένα αφηρημένο αναθηματικό φαγώσιμο ψωμί- γλυπτό εμπνευσμένο από την αρχαία θεότητα Αρτέμιδα, θεά της ετερότητας. Το ψωμί θα γίνει δώρο εμπιστοσύνης, σύμβολο φιλοξενίας στους ανθρώπους που θα παρευρίσκονται. Πάνω σ’ ένα παγκόσμιο χάρτη θα χαρτογραφήσουμε διαδρομές, θα διηγηθούμε ιστορίες από το ταξίδι, την αναμονή στο λιμάνι και την πόλη, θα ακούσουμε ιστορίες από τη ζωή των μεταναστών στην πόλη και την Μόρια, θα μιλήσουμε για το μετά και για τη συνέχεια του ταξιδιού τους. Ενώ, θα μοιραστούμε και εμπειρίες ανθρώπων από την ντόπια κοινωνία που προσπαθούν καθημερινά και έμπρακτα να απαντήσουν στο δικαίωμα για φιλοξενία και στη διεκδίκηση των δικαιωμάτων των μεταναστών. Την επόμενη ημέρα θα φυτέψουμε ένα δένδρο στο λιμάνι αφιερωμένο στους μετανάστες.
Αν και οι άνθρωποι φεύγουν για να ξεφύγουν και να συναντήσουν μια καλύτερη ζωή, αυτό που συμβαίνει συχνά είναι ακριβώς το αντίθετο. Το Αιγαίο βάφεται με αίμα καθώς αποτελεί μία από τις πιο σημαντικές εισόδους στην Ευρώπη- φρούριο, και κάθε μέρα δυσάρεστα νέα φτάνουν από εκεί, καθώς τα ναυάγια συνεχίζονται, η θάλασσα ξερνάει στη στεριά τα ρούχα και παπούτσια των μεταναστών και το λιμάνι συχνά είναι γεμάτο ανθρώπους που περιμένουν. Σ’ αυτή την κατάσταση εξαίρεσης τα σώματα των ανθρώπων στο Αιγαίο χάνουν τη σημασία τους και οι ανθρώπινες ζωές δεν μετρούν, είναι «γυμνές ζωές».

Η δράση – συνάντηση «Το καλό θα ‘ρθει από τη θάλασσα», είναι σαν μια ευχή που μέσα από αυτή εκφράζεται η επιθυμία να αντιστραφεί αυτό που συμβαίνει τώρα στο Αιγαίο και σε άλλες θάλασσες στη Μεσόγειο, σε νησιά όπως η Μυτιλήνη και η Λαμπεντούζα.

Νομαδική Αρχιτεκτονική-Caravan Project

Urban voids



15/12/2014

Urban voids as xώρος εν δυναμει (1)
By Eleni Tzirtzilaki

Without a proper noun, Laura Lovatel- Federica Menin, Lupo Burtscher, Bolzano, November, 2014

The city of Athens is living in a state of exception (2), where the precarious conditions are tangible at any level in the city and where a new generation of urban voids, spaces which are abandoned on a daily basis, has increased. Abandoned plots with undefined ownership, non-utilized archaeological sites, abandoned factories, abandoned office buildings, empty shops, and abandoned public buildings such as theatres and schools are becoming more and more common. An urban void can often be an entire area, such as the one around Theatrou Square, an area called Gerani, or an entire neighbourhood like the Prosfygika buildings Complex on Alexandras Avenue.

These undefined sites, generated by the city through its transformation are mostly invisible. However, they are transformed into visible spaces, fluid and unpredictable, thus acquiring significance as dynamic spaces, through ephemeral and temporary use in Athens during its current state of exception. Dynamic spaces refer to a dimension where the potential ability of the body – singular and collective body – to perform, can find its place, becoming space itself, generating unpredictable movements of self organization and expression (3).

Authoritarian strategies are increased in order to obstruct the proliferation of new dynamic spaces through the militarization of public space and the heavy restructuring of the Athens center. Violent operations like the Xenios Zeus (4) are constituting the perpetuation of a state of exception where the increase of the power structures the government employs in supposed times of crisis supersede and reject questions of citizenship and individual rights in the process, by claiming this extension of power by the government itself. In parallel, urban projects like the current Rethinking Athens (5) is proposing the reconfiguration for the city centre through the creation of a huge boulevard on Panepistimiou, an idea that has no affinity with contemporary Athens, a city which formed through addition and removal and it is defined by an significant dis-order as a Mediterranean capital (6).
It is possible to recognize a wide strategy which is using force and violence to control the bodies and the spaces of Athens. Within that situation, the political dimension of the urban voids becomes clear as it becomes even more important that they remain vaguely defined and continue as dynamic spaces distant from a clear legal status or specific designated use (7).

The fast increase of urban voids is a new phenomenon due to the crisis, as it is their varied use by urban wanderers, document-less homeless, those who live a precarious existence, movements and political groups, activists and artists. Actions and situations, which take place in urban voids, might display new forms of life through the performative body.

Urban voids are spaces where demonstrations, creation of community gardens and occupations are continuing to happen. The bodies are constituting spaces of solidarity through their gestures and are redefining a political dimension moved from the desire to transform together the city. The leap from urban voids to dynamic spaces might involve the question about how to think and build together a desirable city.

An alternative survival route in Athens within a state of exception.

The creation of community gardens in urban voids – such as Navarinou Park (8) in an empty site in Exarchia district, the self-organized Kyprou and Patision Park, which were all designated as parking lots, as well as other urban voids such as the garden on Asomaton Street (foto 1-2-3-4-5) may be considered to be a contribution of urban movements, neighbourhood congregations and inhabitants regarding the transformation of urban voids into a sort of social third landscape (9), a process of self determination of the city already began before the crisis explosion and the mobilizations of 2008 (10).

Also, these initiatives are showing a new spatial culture which is forming in Athens.
The site on Asomaton Street is an inactive archaeological site which, starting from the winter 2012, has been transformed into a collective garden by the Neighbourhood Movement of Psirri together with a group from the neighbouring occupied theatre Empros.

The intention of the group for the site was for it to be a space for congregation and cultivation of diversity through the medium of planting and gardening. The site was found abandoned, without fences and there was no information regarding the archeological excavations. Participants included the natural farming team Nea Guinea (11), as well as people who had found out about the initiative through social media. The plot was cleared of weeds, and rocks were piled to form mounds. A seeding was made and as well as a compost heap.
To avoid damage to the archaeological site they ensured that no planting went below 40 cm. The garden was intended to be accessible to all to allow the use of its “fruits” as well as to introduce about land cultivation – especially to the children of the neighbouring junior school. In August 2012, the Greek Archaeological Service destroyed the park by uprooting the planted vegetation.

Another urban void, still active as a small garden is the one on Tsamadou Street in the Exarhia district. It is located in front of the Steki Metanaston (12), a social centre for immigrants, and is a meeting and leisure point for them as well as for other people.

The Free Self-Organized Empros Theatre in the Psirri district sits amongst the urban voids of the Athens center. It was an abandoned printing house, which was first occupied in 2011 by the Mavili collective (13) and by local inhabitants (Neighbourhood Movement of Psirri) for one year. Afterwards it started functioning as an occupied space and holds open assemblies every Sunday. It embodies the concept of a common space in the centre of the city and it supports artistic, social and political forms of expression.

Prosfygika Complex on Alexandra Avenue:
an urban void is transformed into an occupied shelter.

Ambelokipi area, where the Prosfygika Complex is placed, is a lively district in central Athens .
This district is home to a complex (Prosfygika) to address a severe housing crisis due to the so called Smyrna catastrophe (14). This group of buildings is not only evidence of the State’s engagement in housing at the time, but also an example of modernity that animated Greek architecture in the 1930s. The Prosfygika Complex was built between 1933-35, in order to house refugees from 1922.

It consists of 8 apartment blocks (228 apartments) with a vertically repeated floor plan running parallel to Alexandras Avenue. The buildings are a clear example of modern ordered planning. The project was developed by the architects Kimon Laskaris, who worked in Paris with Henri Sauvage, and Dimitris Kyriakos, from the technical service in the Ministry of Welfare (15). The buildings were intended for people in a state of emergency and the architects aimed to maximize sunlight, ventilation as well as open-air and common spaces within the minimum possible dimensions following the rules of a rationalization of the space.

The buildings’ façades endured the Civil War (1944), numerous earthquakes and a lack of maintenance, due to economic difficulties of the homeowners.

Many refugees, mostly coming from Afghanistan, Turkey and Syria, most of them homeless, live there together with the few remaining owners.

The buildings bear the signs of their age, but they are intensively lived in and bustling with activity such as children playing, clothes hanging, people on the balconies and the sound of radio programs in different languages. Though, most of the open spaces are used as parking lots by the citizens of other areas of the city and this is a pressing issue within the Prosfygika.

The Prosfigika Complex is deeply connected to powerful memories of the Resistance. Bullet holes scar the buildings from December 1944 when many ELAS (Greek People’s Liberation Army) fighters took shelter there and the buildings were shelled by the British from Lycabetus hill.
The apartments, today modified through minimal occupying operations, are maintaining the status of dynamic spaces. They are nests for people. People, like birds, know they may find themselves elsewhere.
For the past three years, refugees have been maintaining the buildings in cooperation with the few owners and other people through weekly assemblies. Without them, they might have no longer existed since, despite the decision of the Central Archeological Council (KAS) in 2009 for them to be listed and preserved as a contemporary monument, they had been left to fall apart from the State.
As it says in one of the Prosfigika Assembly’s report (2012): “Our narrative for the Prosfigika neighbourhood, speaks about a struggle for dignity and survival…The group’s priority is to enliven and redefine the neighbourhood as an occupying community. (16)”

For years now the area of Ambelokipi has been one of the most popular sites for construction companies and gentrification type agendas. Since 1986, the wider area of the Kountouriotikon, of which Ambelokipi is part, has been zoned as an Area for Regeneration by the Athens Regulatory Plan. It is in that moment that the first attempts to exchange the apartments of Prosfigika Complex with other housing occurred in that time and was received with resistance by the inhabitants.

In 2001 under the pretext of the Olympic games, the Hellenic Public Real Estate Corporation (KED) bought 137 apartments under the threat of demolition of the buildings, blackmail and targeted intimidation. Inhabitants were asked to “voluntarily” transfer their apartments to the public, or otherwise face obligatory expropriation.

About 40 apartments were expropriated in 2003 by the Ministry of the Environment, Energy and Climate Change (YPEKA) under a plan for “regeneration” which included the operation to lower the level of the street Alexandras Avenue. About 51 apartments have remained with their original owners. The purpose of the YPEKA operation, was to demolish 6 of the 8 blocks of apartment buildings in order to create supposed “open green spaces”, a plan which was cancelled after appeals, assemblies and demonstrations by the citizens of Ambelokipi and the School of Architecture of Athens (NTUA). The architect and professor Anny Vrichea was a fundamental figure in this effort, during the struggles and demonstrations occurred (17).

In 2004 the façade of the buildings was draped with a large fabric in order to maintain the superficial decor of the Olympic Games. From this moment on the apartments have slowly begun to be appropriated by people, mostly refugees, homeless, and unemployed. The occupation in fact happened after the Olympic Games and especially in recent years. The self-organization of the neighbourhood’s bakery, infirmary, communal kitchen, maintenance office, care system and school classes for children, are set up and managed through weekly assemblies. The Prosfygika neighbourhood is a focal point for the struggle for self-organization and solidarity as well as for imaginary and physical reality, as the meaning of community is redefined through the transformation of the neighbourhood into a new community. Following the threads of the ideas concerning the Third Landscape, we can consider the example of Prosfigika as a “dynamic third dwelling” type in Athens.

On the 11th of March 2014, 138 apartments from the Prosfigika Complex were transferred to the Hellenic Republic Asset Development Fund Company (18), intended for sale. Occupants, most of which are refugees, will have to fight for their homes. A broad effort for the defence of their homes is called for. The occupied Prosfygika Complex is about the right to shelter, community and the right to life for those who find themselves with a bare life. Under the present conditions, we are called to defend the past and present of Prosfygika and the people who live there. This space as an urban void and collective dwelling experience consists of a social and cultural workshop for new spatial relations and binding centre for the “imaginative community” (19).

In June 2014 the Anti-fascist Performing Art festival (20) took place in the Prosfygika Complex. The festival was central in revealing this neighbourhood as emblematic of the Athens’ current situation.
In the context of the festival an action/workshop took place for “Designing a playground area with recycled materials and planting” by the group Nomadiki Arxitektoniki in collaboration with the architecture collective Saligari (21).
During the two days action, children were encouraged to draw, imagine and explore what they envisaged for the gap spaces of Prosfigika, which are their day to day playground. A carpet was used as a work-space with colours, palettes, cardboard and pencils. On the second day trees were planted and a dragon toy was made using recycled car tires. The playground was made with minimal intervention.

In my opinion, actions such as these reveal the potential of the space and it’s particularities, strengthen the community, intensify the right to the city (22) and bring to light the fact that the struggle for the survival of urban voids and their transformation into dynamic spaces is a pressing issue for architecture and the arts.
Architecture and art may represent performative actions as an alternative to existing models. In the process politics is made and performative and new forms of social relationship are developed.

The Prosfigika complex, the self organized Empros theatre, the community gardens among others, create a peculiar route within the city of Athens. As dynamic spaces, they represent together the trembling dynamic of contemporary Athens. Dynamic spaces are not stable, they change constantly and are framed by their own movements and their place is nor in light nor in shadow. Many of them can disappear, as it was for the Asomaton community garden, but there will always be new incoming ones. The dynamic spaces, χώροι εν δυνάμει in Greek, shouldn’t be regulated or fix under a certain label or law, as they escape a fixed definition. These dynamic spaces are like current shelters, they are our answer to the crisis and its violence. They represent a resistance to the prevailing system, generating as resistance an intellectual critique, embodied in the space and in the use of it, suggesting new forms and way of living, as well as becoming communities.

NOTES

(1)Xώρος εν δυναμει has been translated in English for this text with dynamic spaces.
(2) Giorgio Agamben, Stato d’eccezione, Bollati Boringhieri, Torino 2003. Agamben’s State of Exception investigates how the suspension of laws within a state of emergency or crisis can become a prolonged state of being, allowing pure violence.
(3) Xῶρος – khôros – in Greek means space, place, room, dwelling space and from this word derives χορός • khorós which means dance but also space for dancing; εν δυνάμει – en dýnamis – from dýnamai, able, having ability – properly, ability to perform.
On performativity within the public space, struggles and Capital geographies, see more in the text: Eleni Tzirtzilaki, Asylo Astegon, efimerida Avgi, Enthemata, Athens 30 March 2014.
(4) Xenios Zeus is a military operation started in 2012 aiming to crack down on irregular immigration and crime in Athens. Since the start of the operation, tens of thousands of people presumed to be undocumented migrants have been subjected to abusive stops and searches on the streets and detention at police stations. http://nodetention.blogspot.gr/.
(5) http://www.rethinkathens.org/eng/home . From the paper red at the Workshop on the Present State of the Urban Center of Athens: ‘Rethink Athens’ proposes the transformation of the city center by means of turning Panepistimiou St. into a boulevard. The concept of the boulevard itself is altogether foreign to contemporary Athens, a city that is the product of successive additions and eliminations, whose charmingly chaotic landscape is typically Mediterranean. The proposal that won first prize in the competition hopes to address the problems that face contemporary Athens by planting trees and building fountains, which would compromise the particular appeal of a street that is a foil for an array of different urban qualities and tensions. Panepistimiou St., a main artery for most protest marches in Athens, is currently ‘pedestrianized’ by the bodies of protesters themselves as opposed to fountains and trees. Moreover, one cannot but point out the fact that no fountain is presently running in downtown Athens, that all public lavatories are closed and that benches are being removed so that the homeless cannot use them as beds. Source: http://nomadikiarxitektoniki.net/en/english-a-workshop-on-the-present-state-of-the-urban-center-of-athens/
(6) Christos Filippidis, Poli, Krisi kai Pyromeno sidero (City, crisis and hot iron), Futura Publications, Athens 2014.
(7) The collective Astiko Keno/Urban Void, formed by architects and artists, focused intensively between 1998 and 2005 on the ephemeral use of urban voids in Athens. Actions like walking, reading of texts and other everyday activities were organised by the group at selected locations. Through ephemeral occupations, Astiko Keno tests the relationship between sites and citizens in the urban environment. See more: HYPERLINK “http://urbanvoidathens.wordpress.com/”http://urbanvoidathens.wordpress.com/ Astiko Keno, Actions 1998-2005, Futura Publications, Athens 2007.
(8) About Navarinou Park, the Commons and the case of Athens in particular is suggested the reading of the text: On the Commons: a public interview with Massimo De Angelis and Stavros Stavrides, e-flux journal n.17, June-August 2010.
(9) The concept of the Third Landscape was introduced by botanist and architect Gilles Clement through the book Manifeste du Tiers Paysage in 2003. Third Landscape refers to a undefined dimension which belongs “neither to the domain of light neither to the one of shadow”. Residual and derelict spaces are intended as a Third Landscape, whose importance is to support biodiversity allowing new forms of coexistences between plants.
(10) About the actions and riots raised in 2008: http://en.wikipedia.org/wiki/2008_Greek_riots, and by URBAN ANARCHY: Athens Unfortified City – Spatial Analysis of the Uprising of December 2008, Thessaloniki, Urban Anarchy 2010.
(11) See more at: http://neaguinea.org/.
(12) It has been functioning for almost two decades in Exarchia, and is a venue for free language classes and support to immigrants, antiracist struggles, as well as queer groups and the association of conscientious objectors.
(13) Mavili Collective was formed in 2010 as an autonomous collective. Its aims is to re-think and re-imagine the current Greek cultural landscape and propose collaborative projects that help the creations of nomadic and autonomous cultural zones beyond the logics of the market. http://mavilicollective.wordpress.com/”http://mavilicollective.wordpress.com/, http://www.empros.gr/”www.empros.gr
(14) In 1922, the Turkish army invaded the Greek Orthodox enclave of Smyrna in Turkey. Over a million refugees fled to Athens and its surroundings, thus creating entire new districts within the city, and some of those migrants settled in huts nearby, just behind the Lycabettus Hill.
(15) Between 1933 and 1939, they built most of the 127 housing complexes, all of which were financed by the State. The Prosfigika Complex is one of Laskaris and Kyriakos’s largest housing scheme and is considered a pure expression of the Bauhaus culture. http://www.docomomo.com/com/PDF/pdf_docomomo_journals/E.KaroliRefurbishment_or_demolition_in_Athens-DJ37Sept2007_64-67-.pdf
(16) From the assembly report of Prosfygika (ΣΥ.ΚΑ.ΠΡΟ), 2012.
(17) By Anny Vrichea I suggest the reading of: Katoikisi kai katoikia, Dierevnontas ta oria tis Arxitektonikis, (Habitation and home:Exploring the limits of Architecture,close connection of gender sexuality and space), Ellynika Grammata, Athens 2003.
(18) Hellenic Republic Asset Development Fund S.A. was founded in 2011 and is based in Athens. The company focuses on developing and selling private properties of the public sector in Greece. The company sells, develops, and liquidates assets transferred from the state including real estate, company shares, and rights.
(19) Arjun Appandurai , Modernity at large. Cultural dimensions of Globalisation, University of Minnesota, 1996. A new kind of imaginative communities (Αnderson 1983) is being formed which produce new forms of politics and new varieties of collective expression.
(20) http://antifaperformingarts.wordpress.com
(21) http://saligari.espivblogs.net
(22) http://davidharvey.org/media/righttothecity.pdf

BIBLIOGRAPHY:

Athanasiou Athina, Performativity and Precarity – Judith Butler in Athens (in Greek),
Nisos, Athens 2011

Butler Judith, A chi spetta una buona vita, Nottetempo politica, Roma 2013 (Can One Lead a Good Life in a Bad Life), in: Radical Philosophy. Adorno Prize Lecture, September 11, 2012.

Eleni Tzirtzilaki is an architect and artist.
She is one of the founder members of the collective Urban Void and since 2005 part of Nomadiki Arxitektoniki (Nomadic Architecture Network)-an open research laboratory founded in 2005 that deals with issues of gender, ethnicity and marginalization in public space, as well as with cases of territorial and demographic crisis due to displacement, in particular in athens. www.nomadikiarxitektoniki.net.
She published: Ektopismenoi, astikoi nomades stismitropoleis Sygxrona zitimata gia ti metakinisi ti poli kai ton xoro, (Displaced urban nomads in metropolises. Contemporary issues on city and space), Nissos Edition, 2008. Akouo tis meres aftes tin Athina, (I hear Athens these days), Gavriilidis Editions, 2013.
She is part of the assembly of the Free Empros theatre and of the collective menychiakaimedontiawordpress.com

Ταξιδεύοντας –κατοικώντας στην πλατεία Αμερικής
Στο πλαίσιο της έκθεσης  «Χωρογραφίες, σημεία φυγής», που θα παρουσιαστεί από τις 18.9 έως τις 5.10 στο χώρο τέχνης Artscape στην  οδό Μοσχονησίων, το Δίκτυο Νομαδικής Αρχιτεκτονικής θα πραγματοποιήσει τη δράση –συνάντηση: “Ταξιδεύοντας- κατοικώντας στην πλατεία Αμερικής” .
Στην προσέγγιση αυτή,  η πόλη αντιμετωπίζεται μέσα από τις πολυμορφικές σχέσεις των ανθρώπων που την κατοικούν. Μας ενδιαφέρει η ιστορική, συναισθηματική και κοινωνική  διάσταση του χώρου και οι πολλαπλοί τρόποι με τους οποίους το  σώμα μας υπάρχει, κινείται, εκτίθεται, κατοικεί μέσα σε αυτόν.
Ο Lefebvre αναφέρει: “Ο χώρος είναι ένα πολιτικό όργανο χειρισμένο με σκοπιμότητα αν και αυτή η σκοπιμότητα κρύβεται από τις συναφείς εμφανίσεις του χώρου»(Χώρος και πολιτική σελ. 206, Το δικαίωμα στη πόλη) .
Όσο πιο μόνοι στην πόλη, τόσο πιο ευάλωτοι γι’ αυτό η δράση μας  στοχεύει στο «μαζί».
Στις 20 Σεπτεμβρίου  θα  μετατρέψουμε τον χώρο του  Artscape σε έναν “δικό μας”, οικείο χώρο, όπου θα συναντηθούμε και θα δημιουργήσουμε ένα χωρικό φαντασιακό του συνανήκειν. Σας προσκαλούμε να φέρετε ένα μυρωδικό που αγαπάτε από τον τόπο σας για το τσάι που θα φτιάξουμε ή κάτι που θα μπορούσε να το συνοδεύει. Επίσης να φέρετε να ακούσουμε μουσική (cd) που σας αρέσει.
Θα  διηγηθούμε τις ιστορίες μας σε σχέση με τη γειτονιά και θα μετατρέψουμε μαζί το χάρτη της περιοχής σε ελεύθερο χώρο εγγραφής της βιωμένης εμπειρίας, σε συλλογική διαδικασία. Σας  καλούμε να συμμετέχετε.
Θα ξαναδούμε τη γειτονιά μαζί, θα επαναδιαπραγματευτούμε σχέσεις που διαμορφώνονται στην περιοχή, θα ασχοληθούμε ιδιαίτερα με τον δημόσιο χώρο και το πώς λειτουργεί σήμερα στη γειτονιά, αλλά και με τους “εν δυνάμει” χώρους της πόλης .
Στις 21 Σεπτεμβρίου στις 11 το πρωί, θα συναντηθούμε στον ίδιο χώρο με τα παιδιά και θα εξερευνήσουμε-φανταστούμε την πόλη μαζί.
Η δράση – συνάντηση έχει ως στόχο την εμπειρία της συγκατοίκησης στην πόλη και την υπέρβαση των συνόρων, που όλο και πιο ισχυρά μπαίνουν ανάμεσά μας. Είναι μια μορφή συμπαράστασης στις ευάλωτες συνθήκες ζωής της πόλης του σήμερα μέσα από την πρακτική της συνάντησης, της συμμετοχής και της συγκατοίκησης.
Νομαδική Αρχιτεκτονική  Τη δράση εχουν εμπνευστεί και πραγματοποιούν η Ελένη Τζιρτζιλάκη, η Χριστίνα Πετκοπούλου, Πάνος Γιαννικόπουλος και η Αγλαΐα Κομνηνού.
www.nomadikiarxitektoniki.net
Αrtscape 20/9/2014 , 18.00 -22.00
Αrtscape 21/9/2014 ,  11.00

Ταξιδεύοντας –κατοικώντας στην πλατεία Αμερικής
Στο πλαίσιο της έκθεσης  «Χωρογραφίες, σημεία φυγής», που θα παρουσιαστεί από τις 18.9 έως τις 5.10 στο χώρο τέχνης Artscape στην  οδό Μοσχονησίων, το Δίκτυο Νομαδικής Αρχιτεκτονικής θα πραγματοποιήσει τη δράση –συνάντηση: “Ταξιδεύοντας- κατοικώντας στην πλατεία Αμερικής” .  Στην προσέγγιση αυτή,  η πόλη αντιμετωπίζεται μέσα από τις πολυμορφικές σχέσεις των ανθρώπων που την κατοικούν. Μας ενδιαφέρει η ιστορική, συναισθηματική και κοινωνική  διάσταση του χώρου και οι πολλαπλοί τρόποι με τους οποίους το  σώμα μας υπάρχει, κινείται, εκτίθεται, κατοικεί μέσα σε αυτόν.  Ο Lefebvre αναφέρει: “Ο χώρος είναι ένα πολιτικό όργανο χειρισμένο με σκοπιμότητα αν και αυτή η σκοπιμότητα κρύβεται από τις συναφείς εμφανίσεις του χώρου»(Χώρος και πολιτική σελ. 206, Το δικαίωμα στη πόλη) . Όσο πιο μόνοι στην πόλη, τόσο πιο ευάλωτοι γι’ αυτό η δράση μας  στοχεύει στο «μαζί».Στις 20 Σεπτεμβρίου  θα  μετατρέψουμε τον χώρο του  Artscape σε έναν “δικό μας”, οικείο χώρο, όπου θα συναντηθούμε και θα δημιουργήσουμε ένα χωρικό φαντασιακό του συνανήκειν. Σας προσκαλούμε να φέρετε ένα μυρωδικό που αγαπάτε από τον τόπο σας για το τσάι που θα φτιάξουμε ή κάτι που θα μπορούσε να το συνοδεύει. Επίσης να φέρετε να ακούσουμε μουσική (cd) που σας αρέσει.Θα  διηγηθούμε τις ιστορίες μας σε σχέση με τη γειτονιά και θα μετατρέψουμε μαζί το χάρτη της περιοχής σε ελεύθερο χώρο εγγραφής της βιωμένης εμπειρίας, σε συλλογική διαδικασία. Σας  καλούμε να συμμετέχετε. Θα ξαναδούμε τη γειτονιά μαζί, θα επαναδιαπραγματευτούμε σχέσεις που διαμορφώνονται στην περιοχή, θα ασχοληθούμε ιδιαίτερα με τον δημόσιο χώρο και το πώς λειτουργεί σήμερα στη γειτονιά, αλλά και με τους “εν δυνάμει” χώρους της πόλης .Στις 21 Σεπτεμβρίου στις 11 το πρωί, θα συναντηθούμε στον ίδιο χώρο με τα παιδιά και θα εξερευνήσουμε-φανταστούμε την πόλη μαζί. Η δράση – συνάντηση έχει ως στόχο την εμπειρία της συγκατοίκησης στην πόλη και την υπέρβαση των συνόρων, που όλο και πιο ισχυρά μπαίνουν ανάμεσά μας. Είναι μια μορφή συμπαράστασης στις ευάλωτες συνθήκες ζωής της πόλης του σήμερα μέσα από την πρακτική της συνάντησης, της συμμετοχής και της συγκατοίκησης.
Νομαδική Αρχιτεκτονική  Τη δράση εχουν εμπνευστεί και πραγματοποιούν η Ελένη Τζιρτζιλάκη, η Χριστίνα Πετκοπούλου, Πάνος Γιαννικόπουλος και η Αγλαΐα Κομνηνού.www.nomadikiarxitektoniki.netΑrtscape 20/9/2014 , 18.00 -22.00  Αrtscape 21/9/2014 ,  11.00

Χωρογραφίες, σημεία φυγής

18.09.14 – 05.10.14
Εγκαίνια: 18.09.14, 8 μ.μ.
Συμμετέχουν: Ανθή Δαουτάκη, Δίκτυο Νομαδικής Αρχιτεκτονικής – Ελένη Τζιρτζιλάκη, Ηρακλής Κοπίτας, Έλλη Κουτσουκέλη, Ανδρέας Λυμπεράτος, Άγγελος Μπούσμπουρας, Πάνος Παπαδόπουλος, Κατερίνα Παπαζήση, Μαίρη Ρουσιώτη, Ήρα Σπαγαδώρου
Επιμέλεια: Πάνος Γιαννικόπουλος, Αγλαΐα Κομνηνού, Χριστίνα Πετκοπούλου
«Ο χώρος της ζωής μας δεν είναι ούτε συνεχόμενος, ούτε απεριόριστος, ούτε ομοιογενής, ούτε ισότροπος. Είμαστε άραγε σε θέση να γνωρίζουμε με ακρίβεια τα σημεία όπου ο χώρος διαλύεται, αποσυνδέεται κι ανασυντάσσεται; […] Το πρόβλημα δε συνίσταται τόσο στο να επινοήσουμε το χώρο πόσο μάλλον δε στο να τον εφεύρουμε εκ νέου αλλά στο να τον διερευνήσουμε ή ακόμη πιο απλά να τον διαβάσουμε.» Georges Perec, Espèces d’espaces, 1974
Η έκθεση «Χωρογραφίες, σημεία φυγής» θέτει ως αφετηρία την υποκειμενική διάσταση του χώρου και το ρόλο των στοιχείων της κίνησης, της περιπλάνησης, της σύγκρουσης στο έργο δέκα σύγχρονων Ελλήνων εικαστικών.
Ο Edward Casey γράφει ότι η ζωή είναι τόσο ολοκληρωτικά «τοπικά-διαποτισμένη», που η ιδέα του μη-τόπου ή του άτοπου χώρου είναι ικανή να προκαλέσει τη βαθύτερη αγωνία (Casey, Ε. 1993). Ξεκινώντας από αυτή την αγωνία ή αλλιώς το φόβο του κενού χώρου και τoυ ανοίκειου της ετερότητας, που καταστέλλεται ως μιαρό , επίφοβο και επικίνδυνο σώμα (Κουκουτσάκη, A. 2014), η παρούσα έκθεση επιχειρεί να προσεγγίσει «σημεία φυγής», μέσα από τα οποία η υφή, τα επίπεδα, οι φαντασιώσεις και οι υπερβάσεις του χώρου αποκτούν μια νέα «ορατότητα» (Lefebvre,H. 1991).
Η τοποθεσία του χώρου τέχνης Artscape, φορτισμένη από συνεχόμενους μετασχηματισμούς, κοινωνικές δυναμικές, καθημερινότητες συνύπαρξης και σύγκρουσης, αποκτά ιδιαίτερη σημασία για τη συλλογιστική πορεία της έκθεσης. Σ’ ένα διαμέρισμα της δεκαετίας του ‘30, λίγο πιο κάτω από την Πλατεία Αμερικής, οι ετερότητες, οι αντιφάσεις, το τυχαίο και οι χρονικές ασυνέχειες, στοιχεία της χωρικής εμπειρίας, που συνήθως αποσιωπούνται στο πλαίσιο κυρίαρχων αναπαραστάσεων, έρχονται στο προσκήνιο μέσα από ένα διάλογο εικαστικών πρακτικών και παρεμβάσεων.
Τα παραδοσιακά δίπολα της ερμηνείας του χώρου όπως: «εντός-εκτός», «κίνηση-στασιμότητα», «κενό-πλήρες», «αυτόχθονες-νομάδες», «καταστροφή-δημιουργία», «καθαρό-μιασματικό» διαβάζονται ξανά για να αμφισβητηθούν, ενώ το ενδιαφέρον των καλλιτεχνών στρέφεται στο ενδιάμεσο, στις σχέσεις, τις ασυμμετρίες και τις συγχύσεις.
Η Ανθή Δαουτάκη στο έργο της “Σκοτεινός Θάλαμος”, συγκεντρώνοντας υλικό από φωτογραφείο της οδού Μενάνδρου, όπου μετανάστες φωτογραφίζονται για να επικοινωνήσουν ένα εξιδανικευμένο παρόν στους συγγενείς τους, μελετά το δίπολο φαντασιακό-πραγματικό, τη διάψευση των προσδοκιών και τη δημιουργία της εικόνας της ευτυχίας. Με αυτόν τον τρόπο, εξετάζει απόπειρες προσομοίωσης της υποτιθέμενης ευδαιμονίας του καταναλωτισμού, που αναπαράγονται στον χώρο των σύγχρονων μητροπόλεων.
Η Ήρα Σπαγαδώρου ξεδιπλώνει τις χρονικές συνέχειες και ασυνέχειες του αστικού περιβάλλοντος, εστιάζοντας σε λεπτομέρειες, τις οποίες αποτυπώνει χειρωνακτικά. Στα έργα από τη σειρά «10434» η καλλιτέχνης βερνικώνει και μελανώνει μέρη των πεζοδρομίων της οδού Φυλής, τα οποία στη συνέχεια τυπώνει σε γιαπωνέζικο χαρτί, πιέζοντας με το ίδιο της το σώμα. Με την ίδια μέθοδο δουλεύει στην Πλατεία Συντάγματος καταγράφοντας ίχνη εξεγέρσεων. Η παραδοσιακή τεχνική της χαρακτικής μετατοπίζεται στο δημόσιο χώρο με μήτρα πια τα δομικά στοιχεία του.
Ο Ηρακλής Κοπίτας, στρέφει το ενδιαφέρον του στα χαράγματα της πόλης, στα προσωπικά ίχνη που αφήνουν οι περαστικοί, δημιουργώντας σημεία αναφοράς. Ο καλλιτέχνης, αποτυπώνει, συλλέγει και ταξινομεί τα χαράγματα αυτά προσεγγίζοντας τη σχέση του χώρου με τη μνήμη, τη διεκδίκηση του δημόσιου χώρου και τις πολλαπλές μνήμες οι οποίες συναντώνται σε μία επιφάνεια.
Η Μαίρη Ρουσιώτη επεμβαίνει στον καμβά, αποδίδοντας την υφή της αστικής γραφής, όπως αυτή συναντάται στα γκράφιτι, τα ταγκς, τα συνθήματα των τοίχων της πόλης. Χρησιμοποιώντας αερογράφο και αραιωμένα χρώματα και υιοθετώντας την τεχνική του κολάζ-ντεκολάζ δημιουργεί έργα στα οποία η πολυφωνία και το εφήμερο της αστικής εμπειρίας αναδύονται με φόντο ένα αισθητικό παιχνίδι με την αφαίρεση.
Τα έργα του Πάνου Παπαδόπουλου φέρνουν στο προσκήνιο το ζήτημα της μαζικής κουλτούρας και τη δυναμική του ρυθμού των συνεχόμενων επανεγγραφών στο χώρο. Με τη χρήση μαρκαδόρων και λαδιών, η γραφή στο έργο του Παπαδόπουλου λειτουργεί ως μέσο παρέμβασης και αποδόμησης, αλλά και δημιουργίας αναπάντεχων εικαστικών συνθέσεων. Διευρύνοντας τα όρια της γραφής με κινήσεις αυτόματες, οι αντιφάσεις και οι πολυπλοκότητες του αστικού πεδίου μεταφέρονται στον καμβά.
Οι αφαιρετικές συνθέσεις που η Έλλη Κουτσουκέλη σχεδιάζει με σινική μελάνη παραπέμπουν σε μια διαφορετική αντίληψη του χώρου. Η Κουτσουκέλη χρησιμοποιεί μια εναλλακτική τεχνική εικαστικής τοπογραφίας. Με την κάθετη στάση που υιοθετεί σχεδιάζοντας και την ασταμάτητη ροή της κίνησης της, η ζωγράφος αναπτύσσει μια «αυτόματη γραφή» που φέρνει στο φως υφές, λεπτομέρειες, κενά και πλήρη, συγκρούσεις και παύσεις.
Στο έργο του Άγγελου Μπούσμπουρα motion2sound με τη χρήση νέων μέσων η σωματική κίνηση μεταφράζεται σε ήχο. Η παραμικρή αλληλουχία κινήσεων αντανακλάται στο χώρο ακουστικά, διαμορφώνοντας ένα εναλλασσόμενο, τρισδιάστατο, ηχητικό τοπίο. Η ρευστότητα των αισθήσεων που προκύπτει, συνιστά ένα νέο είδος διαδραστικότητας, που αναδεικνύει τις πολυπλοκότητες, τις διαφορετικότητες και το γίγνεσθαι της σωματικής κίνησης.
Η Κατερίνα Παπαζήση, μελετά τη σύνδεση ανάμεσα στη μορφή του σώματος και την υφή του αστικού περιβάλλοντος. Στρέφει το ενδιαφέρον της στα σημεία συνάντησης του έμβιου με το υλικό, στον ενδιάμεσο χώρο που διαμορφώνεται από τις αρχιτεκτονικές ρωγμές, τις σωματικές πληγές.
Ο Ανδρέας Λυμπεράτος, χρησιμοποιεί τις αρχιτεκτονικές δομές αντιστρέφοντας τους όρους χρήσης τους, σωματοποιώντας και παίζοντας με την κλίμακα τους. Τις μετατρέπει από σταθερά χωροταξικά δεδομένα σε μέσα μιας προσωπικής περιπλάνησης, εργαλεία φυγής για την εκ νέου εγγραφή του χώρου.
Το Δίκτυο Νομαδικής Αρχιτεκτονικής αποτελεί ένα διεπιστημονικό συνεχώς διευρυνόμενο δίκτυο αρχιτεκτόνων, εικαστικών και θεωρητικών. Με δράσεις όπως ψυχογεωγραφικές χαρτογραφήσεις και διαδρομές-περιπλανήσεις, το ΔΝΑ ασχολείται με το αστικό έδαφος, το δημόσιο χώρο, τις περιοχές σε κρίση, τον αγώνα για τα δικαιώματα των κατοίκων στις πόλεις. Στο πλαίσιο της έκθεσης, η Ελένη Τζιρτζιλάκη με την επιμελητική ομάδα, προβάλει χάρτες από μια επιτόπια έρευνα στην Πλατεία Αμερικής που ξετυλίγουν αφηγήσεις κατοίκων της περιοχής, ζητήματα χωρικών ορίων, κατοίκησης, μετανάστευσης και συμβίωσης.
Το Σάββατο 20 και την Κυριακή 21 Σεπτεμβρίου, το Δίκτυο Νομαδικής Αρχιτεκτονικής θα πραγματοποιήσει τις δράσεις «Ταξιδεύοντας- Κατοικώντας στην πλατεία Αμερικής». Στόχος των συλλογικών δράσεων είναι να διερευνηθεί η πρακτική της χαρτογράφησης, όχι ως μέθοδος καταγραφής, αλλά ως μέσο έκφρασης και διαλόγου μεταξύ των διαφορετικών κοινοτήτων που ζουν στην Πλατεία Αμερικής.

Αγώνες για το δικαίωμα στη κατοικία και στην πόλη της Αθήνας.

Τι είναι σήμερα η γειτονιά των Προσφυγικών της Αλεξάνδρας; Μια κατάληψη στέγης, μια ζωντανή γειτονιά.

Οι σημερινοί κατοικοι είναι κυρίως καταληψίες από το Αφγανιστάν, τη Συρία, την Αφρική, αλλά και από την Ελλάδα και λίγοι ιδιοκτήτες που έχουν απομείνει και ενοικιαστές που συνηθως είναι μετανάστες.

Ανάμεσα στα κτίρια, παιδιά που παίζουν, γυναίκες που πηγαινοέρχονται, ρούχα απλωμένα, άνθρωποι στα μπαλκόνια, άκουγεται ραδιόφωνο στις διαφορετικές γλώσσες της Αθήνας. Παραφωνία είναι τα πολλά παρκαρισμένα αυτοκίνητα στον ελεύθερο χώρο που παίζουν τα παιδιά ανάμεσα.

Στις 11 -3 -14,  138 διαμερίσματα της γειτονιάς των Προσφυγικών παραχωρήθηκαν στο ΤΑΙΠΕΔ με σκοπό την προς πώληση οικονομική εκμετάλευση τους. Διαβάζοντας τους σχεδιασμούς αυτούς, σκέφθηκα ότι και πάλι οι κάτοικοι, που είναι και τώρα οι περισσότεροι πρόσφυγες θα χρειαστεί να αγωνιστούν και να μην παραδώσουν εύκολα τα σπίτια τους. Θα χρειαστεί να δημιουργηθεί ενα πλατύ μέτωπο υπεράσπισης.

Έτσι άρχισε η επαφή με τη συνέλευση κατειλημμένων προσφυγικών (ΣΥ.ΚΑ.ΠΡΟ). Διαβάζω: «H δική μας αφήγηση για τη γειτονιά των προσφυγικών μιλά για τον αγώνα για επιβίωση και αξιοπρέπεια….»

Όπως στις πόλεις της Ισπανίας, της Ιταλίας, στις πόλεις του Ευρωπαικού Νότου έτσι και στην Αθήνα, το σπίτι και το δικαίωμα σε αυτό αποτελεί πρωτεύον αίτημα και διεκδίκηση ενάντια στο χρέος.

Η κατάληψη στέγης στα Προσφυγικά εντάσσεται στους αγώνες για το σπίτι, στο δικαίωμα για το σπίτι, στο δικαίωμα στη γειτονιά, στο δικαίωμα στη ζωή για εκείνους κι εκείνες που τους εμποδίζουν με όλα τα μέσα να ζήσουν, και τους καταδικάζουν στη “γυμνή ζωή».

Τα διαμερίσματα κατοικούνται ξανά. Είναι “δοχεία ζωής, σπίτια των επιθυμιών και του πόνου, φωλιές που φωλιάζουν άνθρωποι», όπως κάποτε έλεγε ο αρχιτέκτονας Αριστομένης Προβελέγγιος.

Αυτοί οι σημερινοί πρόσφυγες μαζί με τους ελάχιστους ιδιοκτήτες που δεν υπέκυψαν στους εκβιασμούς του κράτους, συντηρούν τα κτίρια και αν δεν ήταν αυτοί -ες, ίσως να μην υπήρχαν, γιατί παρά την απόφαση του ΚΑΣ (2009)  να θεωρηθούν διατηρητέα και να μη γκρεμιστούν, είχαν μείνει στην τύχη τους, ίσως και για να φθαρούν από την εγκατάλειψη, έτσι ώστε, χωρίς κανείς να τo γνωρίζει, να γκρεμιστούν… Καμιά εργασία συντήρησης δεν έγινε.

Η γειτονιά των Προσφυγικών χτίστηκε το 1933-35, για να στεγάσει κάποιους από τους πρόσφυγες του 1922. Πρόκειται για οκτώ πολυκατοικίες (228 διαμερίσματα) που διατάσσονται επάλληλα και παράλληλα στον άξονα της λεωφόρου Αλεξάνδρας. Αποτελούν αρχιτεκτονικό παράδειγμα πολυκατοικιών οργανωμένης δόμησης, καθώς οι αρχιτέκτονες  Κίμων Λάσκαρης και Δημήτρης Κυριακός (υπαλληλοι τότε της τεχνικής Υπηρεσίας του Υπουργείου Πρόνοιας), τις σχεδίασαν στις γραμμές του μοντέρνου κινήματος (γερμανικού φονξιοναλισμού) χωρίς ίχνος διακόσμησης. Προσπάθησαν να καλύψουν ανάγκες ανθρώπων σε έκτακτη ανάγκη, αλλά εξασφαλίζοντας τους στον ελάχιστο χώρο τις καλύτερες συνθήκες ηλιασμού, αερισμού, υπαίθριων και κοινόχρηστων χώρων.

Ήταν από την αρχή μια ζωντανή γειτονιά που ο σχεδιασμός ευνόησε τις σχέσεις των ανθρώπων και το δέσιμο τους με το χώρο. Ελεύθερος, ανοιχτός σχεδιασμός, που έδωσε τη δυνατότητα στους κατοίκους να κάνουν μικρές προσθήκες, όπως μικρές αυλές και εξώστες καλυμμένους που συνδιάζονται ευχάριστα με το υπάρχον. Η συλλογική μνήμη της πόλης-Αθήνας εκφράζεται στα ίδια τα κτίρια καθώς υψώνονται εκει  ως μια ετεροτοπία, ως διαφορετικός χωροχρόνος, ανάμεσα σε κρατικά κτίρια, πολυκατοικίες της αντιπαροχής και το γήπεδο. Επάνω τους είναι χαραγμένες οι μνήμες του Δεκέμβρη του ‘44 με τα σημάδια από τις σφαίρες, καθώς τότε πολλοί μαχητές της Αντίστασης βρήκαν καταφύγιο εκεί και οι πολυκατοικίες χτυπήθηκαν από τις οβίδες των Βρετανών από τον Λυκαβητό.

Η περιοχή που βρίσκονται, εδώ και χρόνια αποτελεί ένα από τα πιο προσφιλή κομμάτια για τις κατασκευαστικές εταιρείες και τα “μελλοντικά σχέδια gentrification» για τη πόλη. Aπό το 1986, η ευρύτερη περιοχή των Κουντουριώτικων, στην οποία εντάσσεται και το συγκρότημα των προσφυγικών πολυκατοικιών, είχε θεσμοθετηθεί ως περιοχή ανάπλασης από το Ρυθμιστικό Σχέδιο της Αθήνας, τότε είχαν γίνει οι πρώτες απόπειρες για ανταλλαγή των Προσφυγικών με άλλες κατοικίες, καθώς η Λεωφόρος Αλεξάνδρας είχε ήδη διαμορφωθεί σε κεντρικό άξονα της πόλης. Οι απόπειρες αυτές είχαν συναντήσει την αντίσταση των κατοίκων. Το 2001, με το πρόσχημα των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004, και με συνεχείς απειλές εκ μέρους της κεντρικής εξουσίας για κατεδάφιση των κτιρίων, η Κτηματική Εταιρεία του Δημοσίου χρησιμοποιώντας εκβιασμούς και ατομικούς εκφοβισμούς αγόρασε αρκετά διαμερίσματα, δεν κατάφερε όμως να τα αγοράσει όλα, όπως επιθυμούσε. Με τρόπο αυταρχικό,  καλούσε τους κατοίκους μέσω επιστολής να μεταβιβάσουν προς το Ελληνικό Δημόσιο τα τυχόν εμπράγματα δικαιώματά τους επί του διαμερίσματος του συγκροτήματος που τους ανήκει «οικειοθελώς», αλλιώς τους απειλούσε ότι το Δημόσιο θα επισπεύσει τις διαδικασίες της «αναγκαστικής απαλλοτρίωσης». Αγοράστηκαν από την Κτηματική Εταιρεία του Δημοσίου 137 διαμερίσματα, διάσπαρτα στις πολυκατοικίες, άλλα 40 απαλλοτριώθηκαν το 2003 από το τότε ΥΠΕΧΩΔΕ(ΥΠΕΚΑ)  στο πλαίσιο των σχεδίων «ανάπλασης», που περιλάμβαναν τη «βύθιση» της Αλεξάνδρας,  ενώ τα υπόλοιπα 51 παραμένουν στους ιδιοκτήτες τους. Σκοπός όλης αυτής της επιχείρησης, ήταν να κατεδαφιστουν τα 6 από τα 8 μπλοκ πολυκατοικιών και να δημιουργηθεί υποτίθεται «ελεύθερος χώρος πρασίνου» σχέδιο που ακυρώθηκε μετα από προσφυγή στο ΣΤΕ των κατοίκων των Αμπελοκήπων και της Αρχιτεκτονικής σχολής της Αθήνας. Σημαντική ήταν τότε η παρουσία της καθηγήτριας της Αρχιτεκτονικής σχολής Άννης Βρυχέα και πολλών άλλων που συμμετείχαν στους αγώνες που έγιναν τότε. Το 2004 καλύφθηκαν με ένα μεγάλο πανί ως μια κατάσταση της πόλης που δεν ήθελαν να φαίνεται στην φτιασιδωμένη εικόνα των Ολυμπιακών Αγώνων. Το 2009 από ένα μέρος των ιδιοκτητών και ευαισθητοποιημένων γύρω από το θέμα έγινε προσφυγή στο Συμβούλιο Επικρατείας και πέτυχαν να χαρακτηριστούν από το ΚΑΣ  ως σύγχρονο μνημείο, ενα διατηρητέο σύνολο.Έτσι, αν και στο μεγαλύτερο μέρος είχαν εγκαταλειφθεί, μπλοκάρεται η κατεδαφισή τους.

Τα ακατοίκητα διαμερίσματα άρχισαν να καταλαμβάνονται σιγά σιγά από εκτοπισμένους της πόλης, πρόσφυγες, άστεγους, ανέργους. Σημερα κατοικούν περίπου 500 ατομα, που έρχονται από διαφορετικούς τόπους και κουλτούρες,  αλλά που βρίσκονται μαζί στην κατάληψη στέγης. Εδώ και τρία χρόνια άρχισε να λειτουργεί η συνέλευση των κατειλημμένων προσφυγικών. Αποτελούν κέντρο αγώνα, αυτοοργάνωσης, αλληλεγγύης. Εδώ μεταξυ του φαντασιακού και της υλικής πραγματικότητας, η έννοια της κοινότητας είναι κάτι που επαναπροσδιορίζεται, καθώς η γειτονιά μετεξελίσσεται σε κοινότητα.

Πρόκειται για μια διεκδίκηση στην πόλη, στη γεωγραφία των αγώνων που λειτουργεί μέσα από την αυτοδιαχείριση. Κάθε εβδομάδα γίνεται η συνέλευση. Λειτουργούν φούρνος, κοινωνικό ιατρείο,  συλλογική κουζίνα, εργασίες συντήρησης, φροντίδα για τους ασθενεις.

Καλούμαστε από τις παρούσες συνθήκες να υπερασπιστούμε το παρελθόν και το παρόν  των Προσφυγικών ως κατοίκηση προσφύγων άλλοτε και τώρα. Να υπερασπιστούμε τους ανθρώπους που ζουν εκεί. Όποιες άλλες  απόψεις φαίνεται να αγνοούν τη σημερινή δυναμική συνθήκη. Σε τι θα ωφελούσε ενα Μουσείο προσφύγων όταν κατοικούν οι ίδιοι οι πρόσφυγες;  Ο χώρος-συλλογική κατοίκηση-κατάληψη  αποτελεί ενα κοινωνικό και πολιτισμικό εργαστήρι στη πόλη νέων χωρικών σχέσεων και αυτοθέσμισης της φαντασιακής κοινότητας.

Η κατάληψη είναι πολύ σημαντική, καθώς είναι η μοναδική κατάληψη στέγης σε επίπεδο γειτονιάς στην Αθήνα, αλλά και για τον συμβολικό της χαρακτήρα. Σίγουρα θα χρειαστεί σύντομα αλλά και πολλές φορές υπεράσπιση. Χρειάζονται νέες μορφές δράσης μαζί με τους κατοίκους, που να σχετίζονται με τη καθημερινότητά τους, με τα προβλήματα του χώρου. Κατά τη γνώμη μου, χρειάζονται δράσεις για να κάνουν πιο δυνατή τη κοινότητα και τη κατάληψη απέναντι σε αυτό που έρχεται. Δράσεις που να υπερασπιστούν το δικαίωμα αυτών κι όχι κάποιων αλλων στη κατοίκηση. Να εντείνουν το δικαίωμα τους στο χώρο και στη πόλη.

Ελένη Τζιρτζιλάκη, αρχιτέκτων

nomadikiarxitektoniki.net

Πραγματοποιήθηκε στις 3 Απριλίου 2014, ώρα 16.00 με 19.00

Ήταν μια σιωπηλή διαδρομή- περιπλάνηση από το Ελεύθερο Αυτοδιαχειριζόμενο θέατρο Εμπρός διασχίζοντας την οδό Αθηνάς, την οδό Πανεπιστημίου μέσα από θραύσματα-ίχνη που αφορούν τη χαμένη μνήμη της πόλης, βιώματα – ποιητικά αφηγήματα από το παρόν της – αφηγήσεις από εξεγέρσεις.
Τα αφηγήματα αφορούσαν τη πλατεία Θεάτρου και το θέατρο του Μπούκουρα, το Δημοτικό θέατρο της Αθήνας και την κατοίκηση του από πρόσφυγες της Μικρασιατικής καταστροφής, την κατάληψη των προσφυγικών και τους σημερινούς κατοίκους, τον Δεκέμβρη του 2008 και τη δολοφονία του Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου, την παρισινή κομμούνα, τους τσιάπας, στιχομυθία στη ασφάλεια με την Ηλέκτρα Αποστόλου, τα γεγονότα του Δεκέμβρη του 44, την αυτοκτονία του, τον Εθνικό κήπο και την ιστορία του στο χρόνο. Υπήρχαν ποιητικά αποσπάσματα από ποίηση των Γιώργο Ιωάννου, Μανσούρ, Κατερίνα Γώγου, Pie Paolo Pasolini, ζωντανές αφηγήσεις για την Πανεπιστημίου από τους Νίκο Καζέρο, Κωσταντίνα Θεοδώρου για την οδό Πανεπιστημίου, για τον κινηματογράφο REX από τηDiana Sabri για τη διαδρομή.
Η δράση αυτή ήταν μια κριτική μέσα από την επιτελεστικότητα στο Rethink Athens και στο Reactivate και στο πρόγραμμα “Ανακαλύπτοντας τον Εθνικό Κήπο” που είναι αυτή τη στιγμή η κυρίαρχη αφήγηση για το κέντρο της πόλης, αφήνοντας στην άκρη, τους κατοίκους, τα έντονα προβλήματά τους, τα δικαιώματά τους στη πόλη και τους αγώνες τους.
Προτείναμε μια άλλη ανάγνωση της διαδρομής αυτής, μέσα απο στάσεις σε συγκεκριμένους τόπους που συνδέονται με τη συλλογική μνήμη της πόλης, με τα κοινά, καθώς και με τους αγώνες και τις εξεγέρσεις στην Αθήνα κι αλλού. Οι συμμετέχοντες ακολούθησαν τη διαδρομή σιωπηλοί, κάνοντας μια περιπλάνηση μέσα στην πόλη. Στους τόπους αυτούς, αφήσαμε μικρά δώρα που ήταν εικόνες και ιστορίες.
Η δράση εστίασε στην εγρήγορση και στην ευαισθητοποίηση των αισθήσεων μας στην καθημερινότητα της πόλης και επιδίωξή του ήταν να την ζήσουμε ως παρατηρητές και ως συμμετέχοντες της διαμόρφωσης της και της συλλογικής μνήμης της. Αν η τέχνη μιλά για τη ζωή όταν η ζωή απειλείται τι κάνει; Που βρίσκεται η εξέγερση;
Η διαδρομή κορυφώθηκε στον Εθνικό Κήπο, σ’ έναν τόπο της πόλης που εκφράζει τη γαλήνη και την ηρεμία, όπου η ιδέα της εξέγερσης, revolution, εκφράστηκε με μία performance μέσα από τα σώματα, την περιστροφή και την επανεφεύρεση της σχέσης τους με τη φύση, δηλαδή με τα δένδρα, το χώμα και το νερό. Μοιράστηκαν κόκκινες ανεμώνες και διαβάστηκε ένα αφήγημα.
Ακολουθεί ένα απόσπασμα που ίσως βοηθήσει στην κατανόηση.
«…Πίσω από τα φαινόμενα υπήρχε μια πραγματικότητα, και αυτή η πραγματικότητα ήταν βιολογική και όχι ιστορική… Η πιο ισχυρή αναγκαιότητα της οποίας έχουμε επίγνωση ενδοσκοπικά είναι η διεργασία της ζωής που διαποτίζει το σώμα μας και το κρατάει σε μόνιμη κατάσταση αλλαγής, της οποίας οι κινήσεις είναι αυτόματες, ανεξάρτητες από τις δραστηριότητες μας και ακαταμάχητες –δηλαδή απόλυτα επιτακτικές. Όσο λιγότερα κάνουμε εμείς οσο λιγότερο ενεργητικοί είμαστε, τόσο πιο έντονα θα επιβεβαιώνεται αυτή η βιολογική διεργασία, τόσο πιο επιτακτικά θα μας επιβάλλει την ενδογενή αναγκαιότητα της και τον μοιραίο αυτοματισμό της»..Les malheureux sont la puissance de la terre, Saint Just Γαλλική επανάσταση, απο το βιβλίο της Hannah Arendt «Για την επανάσταση».
Η δράση αυτή πραγματοποιήθηκε στα πλαίσια δράσεων που αφορούν το περπάτημα και τη σημασία του για τη σύνδεση με τα ζητήματα και τα δικαιώματα στη πόλη της Νομαδικής Αρχιτεκτονικής. (http://nomadikiarxitektoniki.net).

Revolution Bodies. Περπατώντας.
Diana Sabri, Ελένη Τζιρτζιλάκη , ευχαριστούμε τον Βασίλη Σπυρόπουλο και τους συμμετέχοντες στη δράση στον Εθνικό Κήπο Ομάρ, Ρασίντ, Αμπντούλ , τον Νίκο Καζέρο τη Κωνσταντίνα Θεοδώρου και όλες και όλους που ακολούθησαν τη διαδρομή.

ΣΩΜΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ  - ΣΥΜΒΑΝ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ
24 ΜΑΡΤΙΟΥ – 3 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2014

Έμπνευση-οργάνωση: Με νύχια και με δόντια για τα δικαιώματά μας.

Καθημερινά performances – site specific εγκαταστάσεις, ζωγραφική, φωτογραφία, κολλάζ, σωματικό παιχνίδι, δράσεις, συζητήσεις, προβολές, εργαστήρια κ.α. στο Ελεύθερο Αυτοδιαχειριζόμενο Θέατρο ΕΜΠΡΟΣ και αλλού στη πόλη.
Θα επιδιώξουμε την αλληλεπίδραση ανάμεσα στο χώρο και χρόνο της ΚΑΤΑΛΗΨΗΣ, ΚΟΙΝΟΥ ΑΓΑΘΟΥ θέατρο Εμπρός και στο ΣΥΜΒΑΝ – ΣΩΜΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ.
Ο χώρος-χρόνος του Ελεύθερου Αυτοδιαχειριζόμενου θεάτρου Εμπρός θα λειτουργεί πρωινά Πέμπτη και Σάββατο 12.00-15.00 (πολιτικό καφενείο), απογεύματα καθημερινά 19.00 – 24.00.
Το πρόγραμμα ανανεώνεται κατά τη διάρκεια του Συμβάντος.

1η ενότητα

Δευτέρα 24 Μαρτίου  2014
12.00 -20.00 Συμμετοχικός Σχεδιασμός. Ο χώρος καθαρίζεται, σχεδιάζεται και συνδιαμορφώνεται, συμμετοχικά. Πόσο επηρεάζεται το σώμα μας στον χώρο μιας κατάληψης στο κέντρο της Αθήνας; Τι συμβαίνει με τον συμμετοχικό σχεδιασμό;  Πόσο επηρεάζεται το σώμα μας από τα συμβάντα στη πόλη;
Τρίτη 25 Μαρτίου 2014
12.00-20.00 Συμμετοχικός Σχεδιασμός. Ανοιχτές πρόβες. HOLD FLOWERS NOT FLAGS (Κράτα άνθη, όχι σημαίες), μία μη-εθνική παρέλαση και μερικές σκέψεις στη Σταδίου-Πανεπιστημίου στην αντίθετη κατεύθυνση, Χριστίνα Θωμοπούλου, την ώρα της παρέλασης.

1η ενότητα: Εγκαταστάσεις, βίντεο, ζωγραφική, φωτογραφία, κολλάζ

Από 26 Μαρτίου 2014 – 3 Απριλίου 2014
12.00- 15.00 (Πέμπτη και Σάββατο), καθημερινά 19.00 – 24.00
σε όλους τους χώρους του Εμπρός:
  • Άτιτλο, ζωγραφική, Απόστολος Γεωργάτος
  • Άτιτλο, φωτογραφία, Γιάννος, Αλέξανδρος Μανόπουλος
  • Οι καρδιές έρχονται από την Κίνα-Επιδερμίδα, βίντεο εγκατάσταση, Μαρία Δαμκαλίδη, Δημήτρης Κούρτης, Ελένη Τζιρτζιλάκη
  • “Liquidations”- 2010. Ρευστοποιήσεις
  • Ρώμη, Νοέμβριος 2010. Istituto Latino Americano di Roma.
  • “Πορεία”/ video από performance στο Ιστορικό Κέντρο της Ρώμης που κατέληξε στο Ενεχυροδανειστήριο του Κράτους (Monte di Pietà), Μαίρη Ζυγούρη
  • Τι τίτλο να έχει μια αυτοκτονία; Χωρίς λόγια. Χωρίς σώμα. Ίχνη από ίσως ζωντανά σώματα στο Σύνταγμα, Χριστίνα Θωμοπούλου
  • Διαδήλωση, Φωτογραφία, Νίκος Καζέρος
  • Φίλια Πυρά – Friendly Fire, Μια βιντεοεγκατάσταση για τον εμφύλιο ως αποσιωπημένη ιστορική μνήμη και ως μεθοδευμένη δαμόκλειος σπάθη, Ρίκα Κριθαρά.
  • The enemy is advancing in silence. Let’s get ready first then, Ο εχθρός προχωράει σιωπηλά. Ας ετοιμαστούμε πρώτοι. Εγκατάσταση στο πίσω μέρος του θεάτρου – καθίσματα 24-30 Μαρτίου, Αλίκη Κρικίδη, Christin Mudrak.
  • Displacement. Script. To be performed (read) slowly and with breaks between all lines. (σενάριο να διαβαστεί αργά και με παύσεις ανάμεσα σε όλες τις γραμμές), Eva la Cour, Tine Tvergaard.
  • Παρέμβαση στον νιπτήρα, εγκατάσταση, Ναταλία Μι
  • Sex Visions, ζωγραφική, Zanzibar Dior
  • Μεταξουργείο, Τα πόδια, τα χέρια, εμείς, γυμνοί στη πόλη, ΝΕΓΧ
  • Παρέλαση, κολλάζ από εκτυπωμένες εικόνες, Νίνα Παπά
  • Άτιτλο, εγκατάσταση, video, Νίκος Πολύζος
  • Επιδερμίδα, βίντεο, Ναταλία Ρουμελιώτη, Katarina Poliacikova
  • Ζώνη μετάβασης, Transition Zone, εγκατάσταση, Εύα Κολιοπάντου, Δήμητρα Κατσιαούνη, Στέφανος Χανδέλης
  • Ινφάντα Μαργαρίτα, τύπωμα με αφορμή τους ομώνυμους πίνακες του Βελάσκεθ, Άγγέλα Σβορώνου
  • Revolution bodies. Περπατώντας. Εγκατάσταση, Υλικό από τη προετοιμασία της δράσης, Diana Sabri, Ελένη Τζιρτζιλάκη (Νομαδική Αρχιτεκτονική)
  • Άχρονη Μνήμη, Βίντεο εγκατάσταση, Κωνσταντίνος Σταυρόπουλος
  • Άτιτλο, Φωτογραφία, Βασιλική Σπύρου (ανοιχτό κάλεσμα)
  • Κλίνη, Ζωγραφική, Σταυρούλα Σπύρου (ανοιχτό κάλεσμα)
  • “Δικό σας! / You go!”, installation-performance  Ευγενία Τζιρτζιλάκη, Ερμηνεύουν: όποιοι θέλουν.
  • Σώμα Απών, Σέβι Τσάμπαλα, κείμενο που αντλεί από το Speed and Politics Paolo Virno
  • The dick riders, Paintings and performance, Didi M. Fadul
  • Διπλός Πυροβολισμός, Double Shot, βίντεο, Δημήτρης Χαλάτσης
  • Ονειροπωλήσεις Ενός Μοναχικού Περιπατητή: Ηριδανός – Οφηλία, βιωματική δράση,   υλικό από την προετοιμασία της δράσης και από την επιτέλεσή της, στον Ηριδανό ποταμό (αρχαιολογικός χώρος Κεραμεικού), Χαρίκλεια Χάρη

2η ενότητα: Performances, προβολές, σωματικό παιχνίδι, δράσεις στη πόλη

Τετάρτη 26 Μαρτίου 2014
20.00 Πως να εξηγήσεις  πολιτική σ’ ένα γδαρμένο λαγό / αναφορά στον Joseph Beuys,  performance του Άγγελου Σκούρτη με τη συμμετοχή της Μαρίας Μαραγκού
20.30 DON’T LET ME DOWN!, Δήμητρα Σοφού, Παναγιώτης Ανδρονικίδης, performance
21.00 -23.00 Η επίθεση στη γειτονιά των Προσφυγικών της Αλεξάνδρας. Κάτω τα χέρια από τα Προσφυγικά. Ενημέρωση από τη Συνέλευση Κατειλημμένων Προσφυγικών, προβολή βίντεο  και συζήτηση.
23.30 Τα σώματά μας μια αγκαλιά στο φουαγιέ
Πέμπτη 27 Μαρτίου 2014
12.00 -15.00 Πολιτικό καφενείο, μία συζήτηση για το φύλο, την ιστορία και τα στερεότυπα του καφενείου.
20.00 Φίλια Πυρά, βιντεοπροβολή, Ρίκα Κριθαρά
20.30 Ποίηση,  Βασίλης Παχουνδάκης, Βασίλης Σπυρόπουλος
21.00 Peace Process # 20, Diana Sabri + Μαρία Στεφανίδη, performance
22.00 Yioukali = Ού-τοπος, Bodarch (concept), Λιάννα Γιαννακού, Μάγδα Κρυσταλλινού, Πέτρος Πέτρου, Στέλλα Χατζηπαναγιώτου, performance.
Παρασκευή 28 Μαρτίου 2014
20.00 “DON’T LET ME DOWN !”, Δήμητρα Σοφού, Παναγιώτης Ανδρονικίδης, performance
21.00 Ζώνη Μετάβασης, Transition Zone, Ανοσία, Πλατφόρμα καλλιτεχνικών πρακτικών: Δήμητρα Κατσιαούνη, Εύα Κολιοπάντου, Στέφανος Χανδέλης, αυτοσχεδιαστική εικαστική performance
Σάββατο 29 Μαρτίου 2014
12.00-15.00 Πολιτικό καφενείο, μια συζήτηση για το φύλο την ιστορία και τα στερεότυπα του καφενείου.
20.00 Traces III, Εικαστική εγκατάσταση σωμάτων με χορογραφία, Vago Tedosio
21.00 “The enemy is advancing in silence. Let’s get ready first then”, Αλίκη Κρικίδη ,  Christi Mudrak, O εχθρός προχωράει σιωπηλά ας ετοιμαστούμε πρώτοι, performance.
22.00 The dick riders, Didi M. Fadul, performance
Κυριακή 30 Μαρτίου 2014
8.30-10.30 Το σώμα της πόλης μας; Ανοιχτό εργαστήριο για τη δημιουργία  συλλογικού υλικού  σε διάφορα σημεία της Αθήνας όπως στα  Προσφυγικά της Αλεξάνδρας, στο Μεταξουργείο και στο Εμπρός. Συνάντηση 8.30 Προσφυγικά της Αλεξάνδρας, στην πρώτη πόρτα επί της Λ. Αλεξάνδρας.
15.00-18.00 Δώσε μου το χέρι σου, Εργαστήριο, εμψυχώτρια: Χαρά Αλεξάκη
18.00-22.00 Ανοιχτή Συνέλευση του ΕΜΠΡΟΣ.
22.00 Τώρα η γης πιάστηκε επάνω σου, έγινε κορμί σου, φώναζε…, προβολή πειραματικού φιλμ, Théo Delidis
Μέρα 8 – Δευτέρα 31 Μαρτίου
18.30 “DON’T LET ME DOWN!”, Δήμητρα Σοφού, Παναγιώτης Ανδρονικίδης, performance
19.00 – 21.00 Ιδιώματα, κουλτούρες της πόλης και επιτελεστικότητα. Το σώμα στην κατάσταση εξαίρεσης και της γυμνής ζωής στη δημόσια σφαίρα στην Αθήνα.    Συμμετέχουν: Ενάντια στα κέντρα κράτησης, Ηλίας Μαρμαράς, Χριστίνα Θωμοπούλου, Πέτρος Πέτρου, Γεωργία Σαγρή, Mandela Gals, Άγγελος Σκούρτης, Γιώργος Φ.,  Στέλλα Χατζηπαναγιώτου, Ελένη Τζιρτζιλάκη κ.α.
21.00 Displacement. Script. (στον επάνω χώρο) To be performed (read) slowly and with breaks between all lines. (σενάριο να διαβαστεί αργά  από όποιον όποια επιθυμεί, αναγκαίες  παύσεις ανάμεσα σε όλες τις γραμμές), Eva la Cour, Tine Tvergaard.
Μέρα 9 – Τρίτη 1 Απριλίου
15.00 Ονειροπωλήσεις Ενός Μοναχικού Περιπατητή: Ηριδανός – Οφηλία, Χαρίκλεια Χάρη, αρχαιολογικός χώρος Κεραμεικού στον Ηριδανό Ποταμό, βιωματική δράση
20.00 Don’t let me down, Δήμητρα Σοφού, Παναγιώτης Ανδρονικίδης, performance
21.00 Αποχαιρετισμός στο σώμα, η αυτοπυρπόληση  ως πολιτική διαμαρτυρία και η εικόνα της. Προβολή αποσπασμάτων από ταινίες, υλικό έρευνας, συζήτηση. Στέφανος Μονδέλος .
Μέρα 10 – Τετάρτη 2 Απριλίου
20.00 Συχνά οι δεσποινίδες της Αβινιόν έβλεπαν τη τραβιάτα, Άγγελος  Σκούρτης performance
20.30 Ωδή στη πατάτα/μια πειραγμένη περφόρμανς με βάση τη πατάτα, “ηθοποιές”, περφόρμερ, Λιάννα Γιαννακού, Μάγδα Κρυσταλλινού.
21.30 ½ Youkali = Ου-τόπος και το μανιφέστο για μια ανεξάρτητη επαναστατική τέχνη, Bodarch, Πέτρος Πέτρου,  Στέλλα Χατζηπαναγιώτου.
22.00 Suspicious minds ενός μαύρου τραγουδίστριας, στα ανοιχτά παράθυρα και στους τοίχους του επάνω ορόφου του Εμπρός, Χριστίνα Θωμοπούλου, performance
23.00 Άρπα με συμμετοχικό αυτοσχεδιασμό χορού. Κλειώ Καρά (άρπα), Diana Sabri κ.α. μουσική performance
Πέμπτη 3 Απριλίου 2014
12.00-15.00 Πολιτικό καφενείο, μία συζήτηση για το φύλο την ιστορία και τα στερεότυπα του καφενείου.
16.30 Revolution Bodies, Περπατώντας. Μια διαδρομή-περιπλάνηση από το Εμπρός στη οδό Πανεπιστημίου μέσα από τη χαμένη μνήμη της πόλης και την ευαισθητοποίηση των αισθήσεών μας με κορύφωση στον Εθνικό Κήπο – σώματα σε εξέγερση. Αποτελεί μια κριτική μέσα από την επιτελεστικότητα στο Re-think Athens και στο Reactivate. Συνάντηση στο Εμπρός στις 16.30. Δράση στη πόλη.
21.00 Μια μικρή γιορτή στο φουαγιέ. Φέρτε μεζέδες.
Έμπνευση – Οργάνωση Χριστίνα Θωμοπούλου, Ελένη Τζιρτζιλάκη
  • Δράση – Συνάντηση : «Το καλό θα ‘ρθει από τη θάλασσα» 14/11/2014
    Η δράση–συνάντηση θα πραγματοποιηθεί την Παρασκευή 14 Νοεμβρίου, ώρα 17:00, στην Δημοτική Ακτή Τσαμάκια, στο yurt του Caravan Project και προσκαλεί μετανάστες και ντόπιους, να βρεθούν μαζί για λίγες ώρες. Εκεί θα δημιουργήσουμε έναν οικείο, φιλόξενο χώρο, ένα προσωρινό καταφύγιο, δίνοντας έμφαση στην ευρύτερη έννοια της φιλοξενίας, του πρωτόγνωρου καθήκοντος για φιλοξενία, και [...]
  • Ταξιδεύοντας – κατοικώντας στην πλατεία Αμερικής 16/09/2014
    Ταξιδεύοντας –κατοικώντας στην πλατεία Αμερικής Στο πλαίσιο της έκθεσης  «Χωρογραφίες, σημεία φυγής», που θα παρουσιαστεί από τις 18.9 έως τις 5.10 στο χώρο τέχνης Artscape στην  οδό Μοσχονησίων, το Δίκτυο Νομαδικής Αρχιτεκτονικής θα πραγματοποιήσει τη δράση –συνάντηση: “Ταξιδεύοντας- κατοικώντας στην πλατεία Αμερικής” . Στην προσέγγιση αυτή,  η πόλη αντιμετωπίζεται μέσα από τις πολ. […]
  • Έκθεση | Χωρογραφίες, σημεία φυγής 16/09/2014
    Χωρογραφίες, σημεία φυγής 18.09.14 – 05.10.14 Εγκαίνια: 18.09.14, 8 μ.μ. Συμμετέχουν: Ανθή Δαουτάκη, Δίκτυο Νομαδικής Αρχιτεκτονικής – Ελένη Τζιρτζιλάκη, Ηρακλής Κοπίτας, Έλλη Κουτσουκέλη, Ανδρέας Λυμπεράτος, Άγγελος Μπούσμπουρας, Πάνος Παπαδόπουλος, Κατερίνα Παπαζήση, Μαίρη Ρουσιώτη, Ήρα Σπαγαδώρου Επιμέλεια: Πάνος Γιαννικόπουλος, Αγλαΐα Κομνηνού, Χριστίνα Πετκοπούλου «Ο χώρος της ζωής μας. […]
  • Πρόσκληση για συμμετοχικό σχεδιασμό και κατασκευή παιδικής χαράς στα προσφυγικά της Αλεξάνδρας 26/06/2014
  • Τα Προσφυγικά της Αλεξάνδρας, μια ζωντανή κατάληψη στέγης σε κατάσταση εκτάκτου ανάγκης 7/06/2014
    Αγώνες για το δικαίωμα στη κατοικία και στην πόλη της Αθήνας. Τι είναι σήμερα η γειτονιά των Προσφυγικών της Αλεξάνδρας; Μια κατάληψη στέγης, μια ζωντανή γειτονιά. Οι σημερινοί κατοικοι είναι κυρίως καταληψίες από το Αφγανιστάν, τη Συρία, την Αφρική, αλλά και από την Ελλάδα και λίγοι ιδιοκτήτες που έχουν απομείνει και ενοικιαστές που συνηθως είναι μετανάστες. Ανάμεσα στα [...]