στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Κρήτης, Ρέθυμνο
Επιμέλεια Αντώνης Βολανάκης
εως 27-10-2019
Το σώμα της.
Aντάρτισσα Νίτσα Ελένη Παπαγιαννάκη με το όνομα Ηλέκτρα.
Αυτό που δεν μπορούμε να πούμε Δεν μπορούμε να το αποσιωπήσουμε
Ιστορία και τραύμα
Francoise Davoine –Jean Max Gaudilliere
Είναι ιδιαίτερα σημαντικό και μαζί συν-αισθηματικό οτι η ιστορία της φιλοξενείται στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Κρήτης που βρίσκεται στον τόπο που γεννήθηκε και έζησε τη σύντομη ζωή της. Η Νίτσα -Ελένη Παπαγιαννάκη ήταν απο αστική οικογένεια,ο πατέρας της ηταν δάσκαλος, ζούσε στην πόλη των Χανίων σε μονοκατοικία με κήπο στα Νέα Καταστήματα, πήγαινε στο Γυμνάσιο,μάθαινε γαλλικά.Βγήκε στο Βουνό πολύ νέα, ήταν γενναία. Το όνομά της εδώ ήταν Ηλέκτρα.Σκοτώθηκε σε συμπλοκή στις 19 Απριλίου 1949 στη θεση Σιδεροπορτί κοντά στο ορεινό χωριό Καλλικράτης μαζί με την Αθηνά Χανταμπή και άλλους συντρόφους. Ο τύπος της εποχής έγραψε εκτενώς για την συμπλοκή και την αποκάλεσε συμμορείτησα.Διαπομπεύτηκε δημόσια,καθως το κεφάλι της το έσυραν στην πόλη των Χανίων.
Μεγάλωσα με τη φωτογραφία της στο δωμάτιο και τη σιωπή γύρω απο αυτήν.Το τραύμα ήταν βαρύ. Ήταν η αδελφή της μητέρας μου και είχα τ’ όνομα της.Αποφάσισα να ξετυλίξω την ιστορία της.
Επισκέφθηκα δυο συντρόφους της που ακόμη ζούσαν την Αργυρώ Κοκοβλή και τον Λευτέρη Ηλιάκη. Στη συνέχεια πήγα στον τόπο που την σκότωσαν. Κατόπιν προσκάλεσα σε Σιωπηλό περπάτημα-Επισκεψη στον τόπο, απο το χωριό Καλλικράτης στον τόπο που έγινε η συμπλοκή. Περπατήσαμε σιωπηλά στις 12 Σεπτέμβρη 2015 και τη συλλογιστήκαμε ως αργά το βράδυ. Δώρισα στις- στους παρευρισκόμενους το βιβλιο- φυλαχτό .
Το τοπίο στο Βουνό είναι πανίσχυρο και τρωτό, οι ηρωικές μορφές βρίσκονταν εκεί μαζί με τα πουλιά, τα άνθη,τα ζώα.Tο documentarty που έγινε απο αυτό το υλικό είναι μια αφορμή́ για να την–τις–τους συλλογιστούμε αλλά́ και να κάνουμε σκέψεις για την Επανάσταση. Το μοντάζ ένωσε τα θραύσματα και η ιστορία της ξετυλίχθηκε, μαζί με αυτήν ανιχνεύθηκε το τοπίο της Επανάστασης. Με αφορμή́ τη δική της ιστορία αναγνωρίζουμε τις ιστορίες και άλλων γυναικών που βγήκαν στο βουνό́.
Η ιστορία της ανήκει στη συλλογική μνήμη που σήμερα μοιαζει επιτακτική ανάγκη ανατρέξουμε. Ειναι σημαντικό που ανιχνεύεται οχι μόνο για να ξεπεραστεί το τραύμα αλλά και για να ειπωθούν οι ιστορίες και άλλων γυναικών που βγήκαν στο Βουνό. Στα Χανιά υπήρξαν 14 γυναίκες μαχήτριες, που αγωνίστηκαν σθεναρά.
Η Βαγγέλα,η Νίτσα,η Παγώνα,η Αθηνά, η Αργυρώ,η Ξένια,η Ανδριανή,η Γιωργία…Ποιές ήταν αυτές οι γυναίκες που βγήκαν στο Bουνό όπου εκει ζούσαν και πολεμούσαν όπως οι άνδρες και που συχνά τις κατηγορούσαν ότι ήταν ελευθέρων ηθών ;Tο Βουνό ηταν για αυτές ενα καταφύγιο; Η επιλογή τους στηριζόταν στην επιθυμία; Ποιά είναι η συνέχεια; Πόσες σημερινές γυναίκες γνωρίζουν αυτές τις ιστορίες; Πόσο είναι γνωστό οτι τις διαπόμπευσαν;Έκαναν ποτε ενα μνημείο γι αυτές; Τι διδάσκουν γι αυτές στα σχολεία;Πως μπορούμε να βρούμε το νήμα που ενώνει το παρελθόν με το παρόν ;Σε μια περίοδο που βιώνουμε μια νέα έξαρση της βιας κατά των γυναικών, που οι νεαρές γυναίκες έχουν ξεκινήσει αγώνες κατα των βιασμών,της διαπόμπευσης, αποτελεί ανάγκη να γνωρίζουμε αυτές τις ιστορίες ; Ποιές είναι οι σημερινές αντάρτισσες;
Ελένη Τζιρτζιλάκη, nomadikiarxitektoniki.net
Ευχαριστώ όλες και όλους που συνέβαλλαν στην υλοποίηση του περπατήματος στο Βουνό και του documentary.
